Blog | ब्लाग | بلاگ

Memorandum in Vejanti Case by Sindhi Social Media

سنڌي سوشل ميڊيا فورم
ميمورنڊم 5 ڊسمبر 2020


1-   سنڌ جي هندن سان ٿيندڙ ظلم جي هر شڪل، ڪا اتفاقي يا سماج ۾ جاري  ٻين خرابين جو حصو هئڻ کان وڌيڪ، مخصوص مقصد حاصل ڪرڻ لاءِ تيار ڪيل جو اهڙي سازش جو حصو آهي، جنهن ۾ رياست جا  پاليسي ساز ۽ قانون جي رکوالي ڪرڻ جا دعويدار طاقتور ادارا، سندن اشارن تي هلندڙ سياسي ۽ مذهبي جماعتون، درگاهون، سندن پير ۽ مريد، جاگيردار، اسيمبلي ميمبر ۽ قوم پرست پارٽين ۾ ويٺل ڏوهاري ٽولا، هڪ جهڙو ئي گندو ڪردار ادا ڪندڙ آهن.
2-   سنڌُ جي هندن خلاف هر سازش، شروع ٿيڻ کان  انجامتي پهچڻ تائين، سنڌي قوم جي وجود خلاف هڪ وارُ ئي آهي، پر ”سنڌُ دوست“ سڏائيندڙ ڌريون پاڻ کي ”سنڌ دشمنن“ واري واٽَ تي هلندڙ ثابت ڪري، يا ته ان سازش کي سمجهڻ لاءِ  تيار نه ٿيندي، بلڪل خاموش آهن يا ان سطح جي مزاحمت ڪرڻ کان عاري آهن، جيڪا اهڙي سازش کي ناڪام بڻائڻ لاءِ، گهربل آهي.
3-   سنڌين جي ”عوامي نمائندگي“ ڪرڻ جي دعويدار پاڪستان پيپلز پارٽي، جيڪا  نه رڳو هر دور ۾ سنڌي هندن جي ووٽ جو وڏو حصو حاصل ڪندي رهي آهي،  پر ان سان گڏ پاڻ کي ”سيڪيولر جمهوري“ سوچ جي چئمپين به قرار ڏئي ٿي، تَنهن جا اڪثر اسيمبلي ميمبر سنڌ ۾، سنڌي هندن خلاف ٿيندڙ ظلم جي هر شڪل  جو اهم ڪردار ادا ڪندڙ يا اڻ سڌيءَ طور ملوث آهن.
4-   پاڪستان پيپلز پارٽي، جَي پنهنجي چيئرمين بلاول ڀٽو زرداريءَ جي ڏنل موقف کي پنهنجو سمجهي ٿي، جنهن ۾ هُن چيو هو ته”پاڪستان ۾  اقليتن سان ظلم بند نه ٿيو ته، ملڪ جو وجود خطري ۾ پئجي ويندو“، ته فوري طور سنڌُ ۾ هندن سان ظلم ۽ سندن نياڻين جي اغوا ۾ ملوث پنهنجي قومي اسيمبليءَ جي ميمبر ميان عبدالحق عرف ميان مٺوءَ کي گرفتار ڪري، مظلوم رنڪل ڪماريءَ سميت سندس قيد ۾ موجود هڪ سئو جي لڳ ڀڳ هندو نياڻين کي آزاد ڪرائي.-  ۽ هندو نياڻين جي اغوا ۽ سندن زوري مذهب تبديل ڪرائڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ درگاه ڀرچونڊي ۽ ساماري جي پيرَن خلاف ڪاروائي ڪري، جيڪي مذهب جي نالي کي به لڄائي رهيا آهن.
5-    سنڌ جي هندن کي ”ڪمزور اقليت“ سمجهي ساڻن بدترين سلوڪ ٿيڻ جو تازو ئي سڀ کان وڏو واقعو، عمر ڪوٽ ضلعي جي تعلقي پٿوري جي شهر غلام نبي شاه ۾ ٿيل، ڇَهن سالن جي معصوم ٻارڙي وجنتي سان ٿيل وحشت(ريپ) جي شڪل ۾ سامهون آيو آهي پر پ پ حڪومت هميشه جيان سنڌي هندن جي دشمن وارو ڪردار ادا ڪندي، واقعي ۾ ملوث فنڪشنل ليگ سان لاڳاپيل جوابدار هاشم مڱريَي کي بچائڻ لاءِ سرگرم ٿي وئي آهي. ان سلسلي ۾ پهرين، پ پ اڳواڻ ۽ سنڌ جي قانون واري وزير اياز سومري جي ڀاءُ ايس ايس پي عمر ڪوٽ رياض سومري ذريعي، معصوم وجنتيءَ سان وحشت ڪندڙ جوابدار طور هڪ مينگهواڙ نوجوان ، نالي نوَل کي گرفتار ڪيو، پر ان سازش کي سنڌي اخبارن ۽ سوشل ميڊيا ذريعي ناڪام بڻائڻ بعد،ويري هڪ موالي، نَالي راڻَي ملاح کي جوابدار طور سامهون آندو ويو آهي ۽ وجنتيءَ جي مائٽن کي مجبور ڪيو پيو وڃي ته، راڻي ملاح کي ئي جوابدار طور قبول ڪري، خاموش ٿي ويهي رهن.
6-   سنڌي سوشل ميڊيا فورم، معصوم وجنتي ۽ سندس خاندان سان پ پ سرڪار جي مدد سان ٿيندڙ اهڙي سلوڪ جي مذمت ڪندي، مطالبو ڪري ٿو ته، سنڌ جي معصوم نياڻي وجنتيءَ سان ٿيل ظالماڻي سلوڪ لاءِ ذميوار فنڪشنل ليگ جي اڳواڻ ۽ علائقي ۾ جوا ۽ منشيات جو اڏو هلائيندڙ هاشم مڱريي کي فوري طور گرفتار ڪري، ان شرمناڪ واقعي جي اصل جوابدارن کي پنهنجي انجام تي پهچائي، ٻي حالت ۾ اُها پاڻ کي اهڙن شرمناڪ واقعن جي ذميوري مڙهي وڃڻ کان، پاڻ بچائي نه سگهندي.

सेकूलर सिंध जे मूहूं तांउ लहिंदड नकाब

22 सालनि जो हबीब हैदराबाद सिंध जो जावल नोकजवान लेखक आहे।  संदुसि लेख रोजाने अबरत ऐं अवामी आवाज में शाईं थिंदा रहया आहिनि। हित संदसि लिखयलि ताजो लेख हिंदुस्तानि जे सिंधीयूंनि लाई शाई कजे थो। जसु लहणे हबीब जहि सिंध जे हिंदुनि सां थिंदड नाइसाफियूंनि बाबत आवाज उधारण जी कोशीश कई आहे। उमेदि तह हू अग॒ते बी साग॒ऐ मसले ते लिखिंदो रहिंदो।

 habib

 

सेकूलर सिंध जे मूहूं तांउ लहिंदड नकाब

 

रोईंदड डा. लता ऐं डा॒हिंयूं कंदड रिंकल कुमारीअ जी दर्दनि भरी कहाणी खे आखिर केरु शाई कंदो? सिंध जी इजत खे दाउ ते लगा॒अण वारनि खां आखिर केरु पुछिंदो ? हे सवाल सिर्फ सामाजिक कारुकनिं ऐं कालम निगर मार्वी सरमद जो नाहे ऐं नह् ई वरी ऐं नह् जेकोकाबाद जे रहवासी डा. लता जे पिणसि डा. रमेश कुमार ऐं नह ई मिरपुर माथिले जी रिंकल कुमारीअ जे मामे राज कुमार जो आहे, पर हे सवाल हर हिक अमड जो आहे जिन जे दीअरनि खे हथियारनि जे जोर ते अगवा करे जबरदसती मजहब तभधील कराअण बैदि साणनि शादयूं करायूं वयूं ऐं अमडयूं याद में हेल बी डि॒अरी जूं खुशयूं नह मञाऐ सघयूं , संदुनि लेखे सिता अजु॒ भी रावण जे कोट में कैदि आहे। पर इहा हिक भयानक हकिकत आहे तह मजहब जी आड में हिंदुनि खे ऐतिरो तह हिसायो  वयो जो हो धर्ती धणी ऱोज रोज खुआर थिअण खां बचण लाई धर्ती माउ जे हथ मां हथ छडा॒ऐ सभ रिशता, नाता खतम करे हमेशाहि लाई भारत वञी रहया आहिनि। हू धर्ती काण खणी जूलम तश्द बरबरयत भी कनि पर पहिंजी नयाणियूंनि जे इजतयूं खे लूटिंदे नथा डि॒सी सघिनि।

डा लता ऐं रिंकल वारे मसले ते बी मिडिया समेत सियासी पार्टियूं ऐं उन जे अकलयती (हिंदु) अगवान भी मजरमाणी खामोशी इख्तयार कई, इहो ई सबब आहे जो हिंदु भाउर मायूंस थी धर्ती माउ सां वेवफाई करण वारो रसतो अख्तयार कयो, ऐं हेल ताईं हजारनि माण्हूं धर्ती खे अलविदा करे चका आहिनि।

तोजो ठूल (सिकाकपूर) मां पंज हिंदु खांदान जेके सोरहनि भातियूंनि खे मशमतिल हवा मातृभूमि खे आखिर सजदो करे छडे॒ वया।

माईटनि खां मोकलाअण वक्त संदुनि अख्यूंनि मां रत जा गो॒डहा वहण लगा॒, संदुनि कैफत खे लफजनि में बयान नथो करे सघजे, इहा हिक हकिकत आहे तह सिंध हिक वडो॒ अर्से खां डो॒हारियूंनि खे मफाहमत जे नाले ते छडवाग॒ छड॒यो वयो. सिंध जा हिंदु भी इंसान आहिनि खेनि इख्लाकी तोर मदद करण बिदरां उलटो खेनि इंसान ई नह समझण साणनि वडी॒ जयादती आहे ऐं ऐडहे जयादतीयूंनि करे मजबूर थी सिंध खे अलविदा करे रहया आहिनि, को भी शख्स खुशिअ मां पहिंजा अबाणा कख ऐं पहिंजी माउ जेडही धर्ती नथो छडे॒, जहिं धर्तीअ सां संदसि नंड्हपण जूं यादूं वाबिस्तह हूंदयूं आहिनि.

rr

जहिं जे सिने ते तरयूं खोडे बांबडा डे॒अण सिखो हो ऐं माउ जूं आंङुर पकडे हलण सिखो हो , अजु॒ जड॒हिं उहे मातृभूमि खां कच्चे धारे वाङुंरु टूटी धार थी रहया आहिनि तह इअं महसूस थिऐ थो ज॒णु सिंध जे वजूद जा ब॒ह हिस्सा थी रहया आहिनि।

कड॒हिं वई आखिरि उहा सेकूलर सिंध ?? .जहिं में हिंदु ऐं मूसलमानि माने खाईंदा हवा, कंलंदर ते धमाल भी ग॒ड॒जी कंदा हवा, तह् डि॒आरीअ जा डि॒आ भी ग॒ड॒जी बा॒रिंदा हवा, हाणे जड॒हि हिंदु भाउर सिंध छडे॒ वञी रहया आहिनि तह् लाजमि आहे तह् संदुनि जाई अची ब॒यनि मूल्कनि जा पनाहगिर  वालारिंदा, जहिं सां सिंधी बो॒लीअ जे मस्तकबिल (भविषय) ते नाकारी असर पवंदा ऐं सिंधीयूंनि (मूसलमानि सुधा) जी अकलियत (थोडाई) में तबधील थिअण जा ख़दशा पिणि मोजूद आहिनि। हिंअर बी जरुरत उन गा॒ल्हि जी आहे तह कहिं राम जे इंतजार करण बिदरां मजहबी तोडे सियासी पार्टियूंनि, अदीबनि ऐं दानेशव्रनि खे हिन नाहायति ई अहम मसले जे हल लाई संजीदगी सां सोचण घूर्जे, किथे इअं नह थिऐ जो मजहबी इंतहापंसंदी हर जहनि ते हावी थी वञे ऐं असां हथ महटींदा रहजी वञोउ !!!

 

लेखक- श्री हबीब अलरहमान जमाली

उलथो – राकेश लखाणी

SCRIPT FOR SURVIVAL

SCRIPT FOR SURVIVAL: THE CASE OF INDIAN SINDHI *

 A paper by C J Daswani, New Delhi India 

Shri C J Daswani Sindhi Scholar
Shri C J Daswani Sindhi Scholar

According to the Indian Census of 2001, there are over thirty-one lakh mother-tongue speakers of Sindhi in India.  An unofficial estimate of the number of Sindhi speakers in India is almost double the official figure.  It is well-known that a large number of ethnic Sindhis in India do not declare Sindhi as their mother tongue.  In the absence of a Sindhi speaking region, Sindhis are scattered all over the country and learn to communicate with their local interlocutors in languages other than Sindhi. Whatever the actual number of Sindhi speakers, a very small number of Sindhis in India receive education through the medium of Sindhi.  Although Sindhi is a recognized national languages, it is taught in  very few schools in the country.  Over the years, since 1947, Sindhi has become largely a spoken language.  All attempts at enthusing native Sindhis to learn to read and write their language have been unsuccessful.  The primary reason for this situation appears to be the script in which Sindhi is written.  This paper examines the question of the survival of the Sindhi language in India and critically evaluates the role of the choice of script in this struggle for survival.

 

INTRODUCTION

 

When India was divided in 1947, the Hindu refugees from the Pakistani Panjab and Bengal migrated largely to the Indian half of Panjab and Bengal respectively where they encountered a homogeneous culture and language.  The existence in India of geographic regions where the Panjabi and Bengali languages were spoken as native languages contributed significantly to the emotional and cultural rehabilitation of these linguistic groups.  The fate of the Sindhi refugees, on the other hand, was quite different from that of the Panjabi and Bengali refugees, mainly because there was no geographical region in India where Sindhi culture and language had an independent existence.  Consequently, the Sindhi refugees scattered almost all over India and although, in the process, a number of pockets of refugee settlements came up, especially in Maharashtra, Gujarat, Madhya Pradesh and Rajasthan, the Sindhi refugees found themselves in the midst of non-Sindhi speaking majority populations.  This factor of being dispersed over the entire country has contributed to a number of problems for the Sindhi migrants, including that of the script for the Sindhi language.

 

THE STRUGGLE

 

After the Partition, over twelve lakh Sindhi Hindus migrated from Sindh to India.  The compulsion to migrate was an intuitive action, necessitated by incomprehension of what had happened, confusion about their plight, and despair.  Starting in September-October 1947, the unending exodus lasted for over two years. And the process of migrating to India continued for decades; and continues even today with a continuous trickle of Sindhi Hindus crossing over into India.

 

In the initial period, many families did not know where they were going and what the future held for them, but they felt they had to leave the land of their ancestors.  People traveled by road, rail and sea, some even by air.  They traveled in large groups, often in clusters of neighbourhoods (Thakur, 1959); for they felt there was safety in numbers.  Once in India, they encountered a host of problems: there was no Sindhi speaking region or province where they could settle as a homogeneous group. Most families had to struggle to find avenues of livelihood.  Initially, most families were accommodated in ‘Refugee Camps’ set up by the provincial and federal governments.  Many families moved from one refugee settlement to another, in search of work, to look for lost relatives, or in the hope that the grass on the other side would be greener!  And yet, the despair was replaced by strength, courage and determination to reverse the tragedy that fate had doled out to them.

 

The struggle that the Sindhi community in India had to face is well known and recorded in numerous documents and literary works.  The purpose of the present paper is not to recount the hardships, the struggle and the turmoil that the Sindhi community faced in the early days in India.  It goes to the credit of the community as a whole that they did not submit meekly to the cruel fate.  Like the mythical phoenix, the community rose from the ruins of physical displacement and economic penury to build a new life in their new adopted homes.  It is well known that in those early days no Sindhi was ever seen to beg or ask for charity!  In place of loss of motherland Sindh, in India the community found solace within a larger cultural milieu.

 

Even as the community was finding new opportunities for work, many individuals and groups were engaged in social, cultural, educational and spiritual rehabilitation of the community.  Although the community had to contend with reconciling themselves to the changed conditions of social and educational dispensation in local Indian languages, a number of Sindhi medium schools were set up, especially where the Sindhi settlements were large.  Many well known litterateurs and thinkers, who had been established writers in Sindh, along with school teachers and college dons, devoted themselves to the intellectual and educational rehabilitation of the community.

 

While the larger Sindhi community in India was bravely facing the struggle to survive, the Sindhi writers, social workers and leaders were seized with a major struggle for the inclusion of the Sindhi as one of the ‘recognized’ languages in the Indian Constitution, which was adopted in 1950,.  The Constituent Assembly that was drafting the Indian Constitution had failed to include Sindhi in the Eighth Schedule of the Constitution where all the major Indian languages had been listed. The struggle for the inclusion of Sindhi in the Eighth Schedule took twenty years, and the language was finally included in the Eighth Schedule of the Indian Constitution in 1967.  (A detailed account of the ‘Movement for the Recognition of Sindhi’ is available in Daswani, 1979.)

 

SINDHI SCRIPT

 

Several scholars of Sindhi, both in India and Sindh, (Jairamdas Daulatram, 1957; Khubchandani, 1969; Allana, 2002) have traced the history of the Sindhi script. There is historical and archeological evidence that Sindhi has been a written language for many centuries.  Even before the Arab conquest of Sindh in 712 AD, Sindhi had a well established writing tradition.  In fact, it is claimed that even before 712 AD, Sindhi was written in more than one script.

 

It has been shown, with impressive documentary evidence, that until the British conquest of Sindh in 1843, the Sindhi language was written in a script related to the Devanagari script (Jairamdas Daulatram, 1957).  When, after the British conquest, Sindhi was made the language of administration in Sindh, the British rulers, quite arbitrarily and against the opinion of competent scholars and grammarians, imposed the Arabic script as the official script on Sindhi.  The Hindu Sindhi population at that time agitated against this move, as a result of which the British government also recognized the original Sindhi (Khudawadi) script as an additional script to be taught to school children in the municipal schools in Sindh (Khubchandani, 1969).

 

However, within a short period of less than ninety years from 1853, when the Arabic script was made the official script of Sindhi, to 1947 when the country was partitioned, the Arabic script became increasingly popular because of the administrative favour and  economic  advantages flowing out of the knowledge of the Arabic script.  What had been introduced as an administrative convenience came to be associated in the minds of the people as the only script for Sindhi.

 

Looking at the development of Sindhi language, it is clear that over the centuries, the language has always been written in more than one script.  Until the imposition of an official script for political reasons by the British, Sindhi was written in several scripts.  It may be noted here that even the ‘official’ script took nearly half a century to become a ‘standard’ script.

 

At the time of the Partition, then, the Hindu Sindhis who migrated to India could be divided into two groups: those who wrote and read their language in the Arabic script, and the others who wrote and read their language in a script other than the Arabic, viz. the Devanagari script, the Khudawadi Sindhi script, and the Gurmukhi script.  Many Sindhi Hindus were literate in more than one script – Arabic, Khudawadi and Gurmukhi.  (Those who had learnt English, could also employ the Roman script to write the Sindhi language.)  The first group comprised those who had been through the formal school system in the major urban centres (with Sindhi as the only medium of instruction at the primary stage), and intended to make a career in the civil and administrative services.  The second group comprised largely the urban Hindu business community, the rural Hindu population, the supporters of the Devanagari script for Sindhi and the Hindu women, who were taught to read and write Sindhi in the Gurmukhi script in the local gurdwaras (tikanas) (Daswani, 1985).

 

SCRIPT FOR INDIAN SINDHI

 

In India, even before the Sindhi leadership mounted the movement for the recognition of Sindhi, the community had to face the problem of the choice of a script for teaching the language in schools.  As early as December 1948, several educationists, social and spiritual leaders as well as political leaders organized a meeting in Bombay where more than 200 delegates proposed that the language be written in the Devanagari script in the changed circumstances in which the community found itself in India. Historicity and appropriateness of the Devanagari script, as well as the use of this script before 1853, was cited as reasons for the change from the Arabic script.  A resolution, supporting the change of script, was sent to the Government of India (GOI) and was accepted by the government in early 1949.  The GOI directed all the concerned ministries and departments to effect the change.  However, in July 1949, a number of head masters of Sindhi schools in Bombay appealed to the government not to change the script. After a protracted period of representations and counter-representations, in 1951, the government decreed that while the script for the language in India would be the Devanagari script, in schools where the pupils and their parents wanted to learn in the Arabic script, they could do so.  The reverse ghost of the British decision in 1851-53 had risen once again!

 

The Arabic-Devanagari controversy was picked up by several prominent writers who had already spearheaded the demand for the recognition of the Sindhi language.  The question of the changeover to the Devanagari was put on the back-burner, and the government left it to the community to decide which script they wanted for the language.  Consequently, many provinces in India switched over to the Devanagari script, while some other provinces, notable Bombay (later Maharashtra), chose the Arabic script. It is another matter that as a result of this controversy and confusion, many to the legal and financial provisions available to other Indian languages are denied to Sindhi. This was the death-knell for the Sindhi language!

 

WRITERS FOR ARABIC SCRIPT

 

Distinguished and greatly respected Sindhi writers, who had migrated from Sindh and settled largely in Bombay and its suburbs, took up the cudgels for the Arabic script.  All in their late twenties and early thirties, these writers continued to write in the Arabic script.  It must be recalled that it was this band of writers who chronicled the early struggles of the community in their writings.  It must be recognized that these writers were the most psychologically and emotionally attached to their status in Sindh, which had become only a memory.  While they wrote about the Indian Sindhis, they continued to pine for Sindh and the Sindhu.  For years, they wrote about their lost motherland and their belief that they would return to Sindh one day.  This mindset had detrimental effect on younger and emerging writers.  Influenced by their seniors, they too pined for Sindh, and although they lived in rain-soaked Bombay, they wrote about the sands of Sindh!  In retrospect, it is possible to see that the senior Sindhi writers influenced everything that had anything to do with the fate of the Sindhi language in India.

 

One of the arguments forwarded in favour of the Arabic script by these writers was the  need to ensure contact with the Sindhi litterateurs and scholars in  Sindh.   For many years after the Partition, there was no formal or official contact possible between the two sides.  However, there was unofficial traffic of writings and ideas, as well as personal contact between the intellectuals in Sindh and the Indian Sindhi writers.  It may be recalled that during this period the Sindhi language in Sindh was undergoing far-reaching changes.

 

Many Sindhi creative writers continued to write in the Arabic script, with the result that while they wrote about their thoughts and emotions, not many wrote for the newer generations of Sindhi learners; and in any case, whatever textual material was produced for schools could not be shared by all learners in the country because of the dual script policy and practice.  Over a few decades, a vast chasm appeared between the writers and readers.  Because the newer readers were unable to read the literature being produced, gradually the writers became their own readers; there being no contact between the writers and the community. With the borders between Sindh and India having become more open recently, the Indian writers have found a newer readership among the Sindhis in Sindh, and have been writing for their new found readership, with the result that the gap between the writers and readers in India  continues to widen further.

 

CRISIS OF IDENTITY

 

In the past sixty years the Sindhi community in India has undergone a massive transformation.  The Sindhis in India have made good.  The present-day Sindhi in India is by definition highly qualified. There is no profession where a Sindhi has not shown his mettle.  Financially, Sindhis in India are well-off; many families have some members working overseas, which has influenced the cultural mores in the community.  Naturally, the language too has been influenced by these changes.

 

By and large, in India most Sindhi children may acquire their mother tongue naturally, ‘may’ because many Sindhi families have already become bilingual or multilingual and the child does not hear only Sindhi in the early years.   Those Sindhi children who have picked up the language naturally are able to communicate in Sindhi in limited contexts with their parents and others at home. This is not unusual, for every normal human being is able to master her/his mother tongue by the age of four or five.

 

However, once the Indian Sindhi child goes to school, his situation changes dramatically.  When an average non-Sindhi child goes to school, she/he receives education through the medium of the mother tongue.  The Sindhi child, on the other hand, invariably learns through a language other than his mother tongue. One may be tempted to assert that there  are many Sindhi medium schools where Sindhi children are taught through the Sindhi medium.  Of course, the ground reality is very different.  Over the years, the number of Sindhi medium schools has dwindled.

 

A large number of Sindhis in India live in small towns where their number is often limited.  It is impossible to think of Sindhi medium schools in such small centres.  In the larger urban areas where it is possible to find Sindhi medium schools, the economic and social pressures compel Sindhi parents to send their children to either English medium schools or to vernacular medium schools.  These parents realize, and rightly too, that if they send their children to Sindhi medium schools, then their children might not be able to participate with advantage in the competitive adult world.  Therefore, in order to equip their children with the best possible education, they send their children non-Sindhi medium schools.  Consequently, over the years, most Sindhi medium schools all over the country have closed down for want of learners.

 

This is not the entire story – Sindhi children themselves (unless they live in an exclusively Sindhi neighbourhood, which is unlikely in most places in India) find the linguistic pressures from their peer group, both inside school and outside, so great that they prefer to communicate in the language of the region, be it Hindi, Marathi, Gujarati, Panjabi or any other.  In fact this pressure is so great that it is not unusual to find Sindhi children speaking with their parents and siblings in the regional language or English.

 

Currently, Sindhi is used largely by those generations of Sindhis who had some formal education in Sindhi in the pre-Partition Sindh.  Generations of Sindhis born in India have very little motivation for using Sindhi in any extended social context.  Frequently, their competence in Sindhi is passive; they may comprehend Sindhi in limited communicative contexts, but are not able to communicate in the language.  It is not surprising, therefore, that many parents and grandparents speak to their children in the regional language or English rather than in the mother tongue.

 

EVIDENCE OF ATTRITION

 

After the 1971 census, the initial language data seemed to indicate that the Sindhi population in India had declined between 1961 and 1971.  At first glance this seemed unlikely if not alarming.  The present author, drew up a research proposal to study the sociolinguistic profile of Indian Sindhi and Sindhis.  It was hypothesized that possibly a sizeable number of Sindhis in India were not declaring Sindhi as their mother tongue.  If true, the hypothesis would have serious implications for the Sindhi language and culture in India.  The research was supported by the Central Institute of Indian Languages, set up by the GOI to advise the government on language policy and programmes.

 

As part of this research project an all-India pilot study was conducted during 1974-77 to measure the perceptions of Sindhis about their language and culture, and to measure how far they identified with the language and culture and whether they maintained their language identity.  For the purpose of the study a questionnaire was constructed to elicit responses across three generations: G1, those who were adults (25+) in 1947, and had received education in Sindh; G2, those who were adolescents (12+) in 1947 and had received primary education through the mother tongue before they migrated to India; and, G3, those who were infants (under 2) in 1947 or were born and educated in India.  The results of the study (Daswani and Parchani, 1978) were revealing and startling.

 

It was discovered that while G1 was largely positive about their language and culture, G2 was ambivalent in their attitude towards the language and culture, and G3 had already moved away and assimilated, by and large, to the local culture.  What was revealing was the discovery that even G1 was gradually losing control over the language.  On vocabulary recall, all groups had virtually lost the basic native vocabulary and were using Hindi cognates.  G1 was not able to distinguish  Sindhi dialects one from the other (which were recorded and played to the respondents).  There was no awareness of ‘standard’ Sindhi.  All respondents considered their own variety of Sindhi as ‘standard’. It was discovered that many Sindhis tended to change identity markers, such ‘-ani’ ending surnames to hide their Sindhi identity.

 

What is the role of Sindhi language then?  The Sindhi language for the Indian Sindhi is, in fact, a restricted language almost like a code language which is used for the limited purposes of intra-group communication, limited to the immediate family.  It is used, in a limited context as a means of group (not individual) identity.  Paradoxically, it is also attested that some Sindhis do not speak their language because they do not want to be identified as Sindhis.  There is a recorded instance of a Sindhi filing an affidavit negating his identity as a Sindhi.

 

The tendencies and shifts discovered in 1974-77 have continued and the language, especially the written version, has been subject to severe attrition.  The writers write in a variety which the average Sindhi neither understands nor uses in his daily life. A fully standard and living language of pre-1947 era has, in a matter of sixty years, become ‘de-standardized’ and decayed (Daswani, 1989; 2006).

 

 

IS THERE A FUTURE?

 

What is the future of the Sindhi language in India?  From the present indications it would seem that the future of Sindhi in India is very bleak.  It is believed that if urgent steps are not taken the language may become seriously atrophied.  The question arises: can anything be done to save the language from total attrition?  One possible solution would be to create conditions whereby Sindhi children are enthused to continue to use the language of their childhood.  One of the drawbacks, of course, is that currently Sindhi children do not or cannot learn Sindhi in schools.  The native mastery that many Sindhi children have acquired over the language during infancy should be strengthened.  The immediate task, therefore, is to make it easy and attractive for Sindhi children to learn to read and write Sindhi.  The learning of Sindhi literacy should be designed to take as little time and effort as possible.

 

RESURGENCE OF ORAL CULTURE

 

A happy augury in an otherwise bleak scenario is the resurgence of the oral culture among the Sindhis in India today.  Because of the growth and influence of the electronic media, programmes in Sindhi – of music, plays, and films have been on the increase.  A host of performers have appeared who perform regularly before live audiences as well as on the electronic media.  National TV channels now have programmes in Sindhi several times a week.  Sindhi NRIs living in foreign countries have been the prime movers in this resurgence.  Also, many TV programmes broadcast from Sindh are easily available in some parts of India. This resurgence of oral culture will perhaps attract the young Indian Sindhi to his language

 

CHOICE OF SCRIPT

 

For objectively determining the choice of a script for Indian Sindhi two significant factors need to be considered.  These factors can be termed as the Pedagogical Factor and Linguistic Factor.

 

Pedagogical Factor: As argued above, efforts should be made to make the learning of Sindhi reading and writing for the Indian Sindhi children as swift and easy as possible.  One way in which this can be achieved is to exploit the literacy (scriptal) skills that the Sindhi children acquire in school as part of the school curriculum, without imposing an additional script, i.e. the Sindhi-Arabic script, on them, a script which has very limited function in the Indian context.  In other words, the reading and writing skills of the Sindhi children in a script already learned in school should be exploited for teaching them to read and write Sindhi.

 

Therefore, in order to exploit the reading and writing skills of Sindhi children who go to non-Sindhi medium schools, it is necessary to write Sindhi in the script that the Sindhi children have to learn in school as part of the school curriculum.  If Sindhi is written in a script that the children have already learned then there is greater likelihood of their reading books in Sindhi and also writing Sindhi for various purposes.  On the other hand, if the children have to learn a script especially for reading and writing in Sindhi, i.e. Sindhi-Arabic script, they are reluctant to take on this additional burden of learning, given the limited social and economic functions of Sindhi.  Needless to say, children are very perceptive and learn to distinguish between useful and not useful.

 

If there is any one script that all Indian Sindhi children have to learn in school, it is the Devanagari script.  Over 95% of the total Sindhi population in India lives in what might be called the Devanagari Zone: Gujarat, Maharashtra, Madhya Pradesh, Chattisgarh, Rajasthan, Uttar Pradesh, Himachal Pradesh, Uttrankhand, Bihar, Jharkhand, Haryana, Delhi and Panjab.  All school going children in this zone have to learn the Devanagari script as their first script.  Even those children who go to English medium schools have to learn the Devanagari script at the primary school stage.  Moreover, even those children who go to Sindhi medium schools and learn the Sindhi-Arabic script, need to learn the Devanagari  in the post primary stage.  In fact all Indian school children (except in Tamil Nadu) have to learn the national language Hindi in the Devanagari script.  It is unreasonable and pedagogically unsound to insist that the Sindhi children write their mother tongue in a script that can only have very limited use and relevance. It would be an enormous waste of resources to teach the Sindhi children a script that has limited use.  It would be more profitable to write Sindhi in a script that the children know and read and write in regularly – the Devanagari script.

 

It is relevant to note here that Sindhi children themselves are in favour of the Devanagari script.  In a school in Delhi run by a Sindhi organization, Sindhi children (about 10 percent of the total) are required to learn to read and write in Sindhi.  These children are willing to learn the language in the Devanagari script, but not in the Arabic script.  Programmes of Sindhi language instruction organized by the National Council for the Promotion of Sindhi language are more successful when delivered through the Devanagari script.

 

Linguistic Factor: Several supporters of the Arabic script have argued that that is the only script suitable for writing Sindhi.  A consideration of their claims brings up the second crucial factor, which may be termed as the Linguistic Factor.

 

Linguistically, an ideal script for any language is one in which all the distinctive sounds of that language are written by distinct symbols. Any script that has more than one symbol for one sound, or one symbol represents more than one sound is inadequate.  The Arabic script, which is ideal for the Arabic language, becomes inadequate when employed for any non-Arabic language.  The Arabic script has a number of symbols which do not have corresponding sounds in Sindhi.  Consequently, several Arabic symbols are used for writing Arabic loan words in Sindhi and the Sindhi words are written with other symbols, although in the speech of the native speakers there is no sound-distinction between the loan words and native words.  Sounds like /s/, /z/, /h/ are written with more than one symbol.  This leads to learning problems for and spelling errors by Sindhi learners.  There are arrested cases where even reputed and recognized writers of Sindhi make spelling errors when they write in the Arabic script.

 

The Devanagari script, on the other hand, is ideally suited for any Indo-Aryan language, and Sindhi is an Indo-Aryan language.  In the Devanagari script all the native sounds of Sindhi, except the implosives, have unique symbols.  The implosives can be written with corresponding plosive sounds with a diacritic.  Persio-Arabic sounds borrowed by Sindhi already have symbols in the Devanagari since it is used for writing Urdu as well, which has these Persio-Arabic sounds.

 

Another argument that the supporters of the Arabic script forward is that if we continue to write Indian Sindhi in the Arabic script, then we are likely to maintain links with the Sindhi language in Sindh.  This is a weak argument because even a casual examination of the Sindhi language written by writers in Sindh will show that there has been a great deal of Urduization of Sindhi there, while Indian Sindhi has become Hindiized.  These changes in the two varieties of Sindhi are natural results of language contact and these tendencies will continue.

 

The question before the Sindhi community in India is: can we do anything to prevent the Sindhi language in India from becoming extinct through disuse?  Clearly, in order that the language survives, it is necessary to ensure that the language is used regularly by the Indian Sindhis, especially the younger generations.  The one way of doing this is to make it possible for the Sindhi children to be able to read their language (and want  to read it).

 

 

 

THE ONLY SOLUTION FOR SURVIVAL

 

The only solution lies in writing Sindhi in the Devanagari script.  It is indeed ironic that the demand made by the leaders of community in 1948 was thwarted and the language has suffered in the past sixty years.  Even if the Devanagari script is adopted as the official script for Sindhi in India, it would take several years, perhaps decades for the language to revive and take an equal place with other Indian languages, growing and flourishing as a major Indian language.  The nine Indic scripts (including the scripts used for writing the Dravidian languages) used in India, all come from one source – the Brahmi script (Daswani, 1994).  The Devanagari script will give Indian Sindhi a renewed life and return it to the fold of Indo-Aryan languages, which it had been severed from under the influence of Arabic.

 

The Devanagari script alone holds the promise of rejuvenation and survival of Indian Sindh

 

REFERENCES

 

Allana, G.A.  2002.  The Origin and Growth of Sindhi Language.  Hyderabad, Sindh:         SindhUniversity Press.

 

Daswani, C.J.  1979.  Movement for the recognition of Sindhi and choice of a script for Sindhi.  In Language Movements in India.  Mysore: CIIL.

 

…………….  1985.  Problems of Sindhi in India.  In Profiles in Indian Languages.  Kanpur: Indian Languages Society.

 

……………    1989.  Multilingualism and language decay: the case of Indian Sindhi.  In International Journal of Sociology of Language 75,pp. 55-60.  Berlin: Mouton de Gruyter.

 

………….    1994.  The Sphere of Indian Writing.  In Writing and Its Use.  Berlin: Walter de Gruyter.

 

.. …………     2006.  Language Change in Action: A Sociolinguistic Profile of Indian Sindhi.  In Sindh –  Past, Present & Future.  Jamshoro: Institute of Sindhology.

 

Daswani, C.J. and S. Parchani   1978.   Sociolinguistic Survey of Indian Sindhi.  Mysore: CIIL.

 

Jairamdas Daulatram    1957.  The Ancestry of Sindhi.  In Bhartiya Vidya, 17: 3: 4, 41-59.  Bombay.

 

Khubchandani, L.M.      1969.  Sindhi.  In Current Trends in Linguistics, Vol. 5.  The Hague: Mouton.

 

Thakur, U.T.   1959.  Sindhi Culture.  Bombay: BombayUniversity.

 

————————————————————————————————————

* Paper read at the First Sheikh Ayaz Conference, University of Sindh, Jam Shoro, Sindh

 

 

 

 

 

 

 

 

 

سنڌ مان لڏي آيل 219 هندن کي ڏيئاري جو سوڳات ، کين ايل ٽي وي ملندي

·       راجستان صوبيئي حڪومت مرڪز کي موڪليو خط

رپورٽ راجستان پرتيڪا جوڌپور پريم پاٺڪ
ڌارمڪ ويزا ۾ آيل 219 هندون جو ويزا وڌائڻ ۽ کين ڊگھي ارصي وارا ويزا ڏيئڻ ۾ ڪو به ايتراج ناهي. صوبائي حڪومت (راجسٿان رياست) پارا ان نسبت اين او سي مرڪز کي حوالي ڪيو ويو آهي.



پاڪستان جي سنڌ صوبي ۾ انتها پسندي جا ظلم سهيندڙ 219 هندو جيڪي جوڌپور لڏي آيا هئا تن موٽي نه وڃڻ جي خوائيش زاهر ڪئي هئي. ان لاءِ هو اڳي ئي ايف آر او کي پنهنجون درخاستيون جما ڪرائي چڪا هئا. راجسٿان حڪومت پارا گهر وزارات (گروپ 4) جا اسپشل افسر ۽ جيل خاتي جا افسر شري جي ڪي شرما پارا 30 آڪٽوبر ۾ ئي هڪ خط مرڪزي حڪومت ڀارت سنڪار جي گھر وزارات کي هڪ خط لکو ويو هو جنهن ۾ 219 هندن جي آيل ٽي وي ڏيئڻ جي شفارش ڪئي وئي هئي ۽ ساڻ ساڻ اهو مطالعو ڪيو ويو هو ته لڏي ايندڙ هندن يقينن ظلم سٺل عام ماڻهو آهن ۽ سندن سان ملڪ کي ڪو به خترو ناهي.

اها خبر ملندي ئي جودپور جي ڊالي ٻائي مندر جي ڀرسان رهندڙ سنڌ لڏي آيل هندن جنهن ۾ گھڻا ڀيل ۽ ڪي ميگھواڙ آهن  ڏئي ٻاري خوشيون مڃائون. سندن لاءِ بنا روڪ ٺوڪ جي جوڌپور شهر ۾ هو رهي سگھندا . سندن لاءِ  هنيءُ ڏئاري ٻڻي خوشي کڻي آئي.

جوڌپور جي ڪليڪٽر شري گورو گويل  جو چوڻ هو ته جيڪو به سرڪاري ڪانون تهت ڪيو ويندو آهي سا ڪارواهي ڪئي پئي وڃِي. 

http://epaper.patrika.com/c/503668

   

सूरअ पहिंजनि जा

 

सिंध मां लडे॒ आयलि दलित सिंधी
सिंध मां लडे॒ आयलि दलित सिंधी

साईं हिंदुस्तान वारा असां खे पाकिस्तानी हूअण जा मेहणा था डे॒नि, पाकिस्तान वारा असां खे हिंदुस्तानि जा ऐंजेंट करे था लेखिनि वरि सिंधी (हिंदुस्तान जा)  तह् असां खे सिंधी करे लेखिण लाई तयार नाहिन, असीं वञऊ तह वञउ किथे।

हे लफज हवा माली जातिअ जे हिक सिंध लड॒यलि नोजवान जा जेको हिअर जोधपूर में रहे थो ऐं सिंध मां लदे॒ इंदड हिंदुनि ऐं खासि करे भील मेघवार, कोली जातियूंनि खे हिंदुस्तानि जे सुबे राजस्थान में वसाअण से नसबत तंजीम सिमांत लोग संघठनि जे हिक अहम करूकनं मां आहे।

नोजवानअ जे लफतनि जी हकिकत जा॒णण लाई मूखे को घणो परे नह् पर जोधपूर में ई मिली जड॒हि जोधपूर जे सिंधी (लोहाणिनि) पंचायत जे हिक अहम ऐह्देदार मूंखे साफ चिटी रित मूंहू सामहूं बेहिजीबु चई डि॒ञो हो तह साई असीं खेनि (भील, मेघवार माली वगिराह) सिंधी करे कोन लेखिंदा आहियूं। दिलचस्प गा॒ल्हि तह इहा आहे जे संदुनि राये जी उते मोजोद कहिं भी लोहाणे सिंधी पंचायति मुखातलिफ कोन कई। इहो सभ इन जे वावजूद जे भील मेघवार भले सिंध मां लडे॒ आया हजिनि या सिंधी ताईं गा॒ल्हिईंदा हूजनि। वरि जेसताई मसलो लडे आयलि हिंदुनि जे माडवारी  बो॒लीअ आहे ऐडहा जाम सिंधी भी आहिनि जेकि राजसथान में पहिंजे घरनि में माडवाडी पई गा॒ल्हाईंदा आहिनि, पर पहिंजनि खे पहिंजा करे लेखण लाई असूल ई तयार नाहिनि।

इहा ग॒ल्हि मूंखे पाकिस्तान पिसथापिथ संघ जे सदर हिंदु सिंह सोढा भी पई वाजी कई तह थर परकार में बि॒न किसमनि जा भील- मेघवार था रहिनि – हिकडा उहे जेके सालनि  अगु॒ राजस्थान मां लडे॒ वया ऐं हिअर पया मोटिनि पया ऐं बया जेके उतोउ जा मूल रहाकू आहिनि जेके ढाठी बो॒ली (सिंधीअ जो हिकु लहजो).गा॒ल्हिईनि आहिनि पर दिलचसप सवाल इहो आहे तह जेकर इहा गा॒ल्हि हिक लंङे मञे बी वठजे तह इहे लडीं॒दड भील मेघवार हितुऊ जा ई मूल निवासी आहिनि तह सवाल इहो भी आहे तह पोई छो विर्हांङे महल जड॒हिं जाम लड॒पण थी पोई हू छोन नह लडे॒ आया…. छोन नह अजु॒ ताईं संदुसि हिदुस्तान जा सागी॒ जाती जा हिंदु खेनि हिंदुस्तान में वसाअण जे नसबत हाई घोडा कोन कई।

ब॒यो तह् ठहयो पर अजु॒ भी जडहिं सिंध जे धर्ती धणी हिंदुनि खे सिंध मां लडायो पयो वञे ऐं लग॒ भग॒ हर वडीं नंढी हिंदुस्तान जी हिंदी तोडे अंग्रेजी मिडीया पाकिस्तान में हिंदुनि जूल्मनि खे झझो मोल ड॒ञो पयो वञे पई ऐं सिंध जे हूंदुनि बाबति अहवाल पई शाई करे पर इन जे बावजूद राजीस्तान में जहिं रित मारवाडी या हिंदी गा॒ल्हिईंडनि में हलचल डि॒सण में कोन आई आहे।

राजस्तान सुबे में जेकरि डि॒सजे तह तमाम घणयूं वडि॒यूं हसतियूंनि आहिनि जनि जो सिंध सा लागापा आहिनि। मसलनि अगो॒णो परडे॒हिं वजिर जसवंत सिंह जा नानाणा सिंध जे थार परकार जा आहिनि। हाणेको राजीस्थान सुबे जो वडो॒ वजिर (मुख्य मंत्री) श्री अशोक गहलोत पाण भी कबूल कयो आहे तो हो 1965 में सिंध मा लडे॒ आयो हो। जेकरि जातियूंनि जे नसबत डि॒सजे तह सिंध जे हिंदुनि जूं जातयूं ऐं सिंध जे पाडेसी सुबनि मसलनि गुजरात ऐं राजिस्थान में ईअं भी को घणो फर्कु नाहे। भील, कोली, मेघवार वगिराह जातियूं राजस्थानि ऐं गुजरात में जाम थयूं मिलिनि। कोली जातिअ जो गुजरात में खासो रूतबो आहे। पर जड॒हिं गा॒ल्हि सिंधी कोम जी थी पई अचे  नह जा॒ण कहि सबब हिंदुस्तान में सिंधी अण-लोहाणनि खे सिंधी ताईं कोन लेखिंदा आहिनि।।।।

मूल सवाल हित इहो आहे तह इअं छो आहे सिंध मां लडिं॒दड हिंदु दलितअ (जेतोणेकि मां भायां थो तह हू सोउ सेकिडो सिंधी ई आहिनि) अण सिंधीयूंनि में पहिंजी सुञाणप गो॒ल्हण लाई मांदा नजर इंदा आहिनि…छो हिंदुस्तान जो सिंधी समाज सिंध मां लडे॒ आयलि 4 लख भील मेघवार, सोढा राजपूतनि या कोली, माली जातियूंनि खे पहिंजो हिस्सो मञण खां हबकिंदो पई नजर इंदो आहे। हिकु ऐडहो कोम जहिं में जाती कड॒हि भी का खासि अहमियति कोन रखी उहा किअं ऐडहे समले ते खामोश रही आहे। मूमकनि आहे तह 1947 वारो विरहांङे सबब लोहाणनि ऐं अण लोहाणि में (छाकाण तह 1947 जी लड॒पण थर परकार में नह जे बराबर थी) विछोटयूं वधाऐ छड॒यूं ऐं रही वयलि कसरि सिंधीयूंनि पहिजें इतहास खां परे थी पूरी कई।

खैर, जोधपूर वारे ताजे दौरे जे पहिंरें डि॒हूं मूखे बु॒धायो वयो तह सर्कीट हाउसि पुज॒णो आहे। मूहिंजे साण दिल्ली मां आयलि हिक सिसर्चर पिणि हूई जेका पाकिस्तान मां ऐं खास करे सिंध मां  लडे॒ आयलि हिंदुनि बाबति का रिर्सच पई करे। सर्किट हाउस पुजिं॒दे ई मोजूद संगत सां हिक बे॒ खे पहिंजी सुञाणप जो सिलसिसो हलो, उते मोजूद माण्हूं इन गा॒ल्हि जी खास दिलचस्पी हूंई तह असीं मिडीया वारा आहियो तह नाहिंयूं । मोजूद माणहूनि मा हिकडे तह वडे॒ चाह सां हिक हिंदी अखबार में हिकु अहवाल पढायो जिनि में संदुनि तंजिम जे सदर जे जोधपूर अचण जो अहवाल शाई थिअल हूई। खैर इन बैदि गा॒ल्हि बो॒ल्हि जो सिलसिलो हूनिनि पाण ई शुरु कयो (संदुसि उहो गा॒ल्हि बो॒ल्हि घटि ऐं भाषण वधिक हो)। संदसि चवण हो तह असीं आदिवासीनि ते कम कंदा आयूं। आउं राजस्तान ईकाई जो सदर आहियो ऐं साईं (पहिंजे रहबर डा॒हिं इशारो कंदे) पूरे हिंदुस्तान जो। सांईजन श्री सोमजीभाई पूरो महिनो कशमीर खां कन्याकुमारी ताई दौरे में ई मुंझयलि रहिंदा आहे। नह रूगो॒ हिंदुस्तानि जा पर असी पूरे दुनिया में जिते भी अदीवासीयूंनि ते जूलम थिंदा आहिनि असी आवाज उथारिंदा आहियों।

हून पहिंजे रहिबर बाबति वाकफियति डिं॒दे चयो तह साईं सोमजीभाई गुजरात जे दाहोद मां छह घुमरा सांसद रही चूका आहिनि। जेतोणेकि पिछाडीअ जे चूंडनि में साई जन खटी किन सघया पर संदुनि वाकफियति हिंदुस्तानी जे लग भग हर सियासी अगवान तोडे पार्टी सां आहे। इअं ई हेड॒उ होड॒उ जा गा॒ल्हियूंनि जे मंझ में सिमातं लोग सघठन जा सदर अदा हिंदु सिंह सोढा अची पहूता ऐं असी सिंध मां लडे॒ आयलनि के जी बसती डा॒हि निकतासिं।

उहा बसती जोधपूर शहर खां 10-15 कोहि ते हूई । ईलाको पूरो विरान पई लगो॒। नह तह बसती में बिजली हई ऐं नह ही रसता पका हवा। घर सब  कच्ची झोपडीयूंनि वारा हवा जड॒हि तह बसती जो हेकलो स्कूल जी इमारत पकी हूई। हिंदु सिंह सोढा मेजिबु इन हेकले स्कुल जे पूठया वडी॒ मेहनत लगलि आहे। संदुनि वधिक  चयो तह भर में गैशाला ताईं खे छपर आहे जेको हूकूमत पारां ठारायो आहे पर इंसानि लाई जकहि करण अजायो कम पई समझे, ज॒णु टूकर जमिन ड॒ई हूकूमत थोडो लाथो अथउं।

इन जलसे जी रथा मोजिबु असां खे सिंध मां लडे॒ आयलनि भील- मेघवारनि जी हिक बसती में पूज॒णो हो जिते हिक आम मेड (हिक रित जी पबलिक हेअरिंग) जो इंतजाम कयो वयो हो। इअं तह मेडाडको 10 लगे शुरु थिअणो हो पर आदीवासी आगवानि जे देर सां पूजण सबब इहो लग भग॒ बा॒रहें लगे॒ शूरू थियो। अदीवासी अग॒वान जे आजां बैदि जलसे जी शुरिआत थी उते मोजूद सभनी पहिंजा पहिंजा विचार रखा जिन में के लडे॒ आयलि हिंदु भील ऐं मेघवार पिणि हूवा।

हिक वाईडो कंदड मंज़र इहो हो  तह जेतोणेकि अदावासी अगवाणि पूरी दुनिया जे आदीवासी खे मदद करण जी गा॒ल्हि पई कई पर खेनि सिंध जे दलितन बाबत जा॒ण नह के बराबर हूई। जड॒हिं तह राजिस्तान ईकाई वारे अगवान पहिंजे रहिबर जे खुशामंदी में पूरी तकरिर कई ऐं रहिजी वयलि वक्त जेतोणेकि भिलनि बाबत हो जहिं में हून भलनि खे कहि धार्मिक गुरुअ रित हिदायतूं पई डि॒नु। (हून खे संदसि विच तकरिर में इशारो कयो वया तह अबा हिंअर बस कयो)। संदुसि रहबर जेतोणेकि सिंध मां लडे॒ आयलि हिंदु सिंधी (लोहाणनि) बाबत जाम मिसाल डि॒ञा तह किअ हूं 1947 जे विर्हांङे के वक्त मर्द माणहू थी विठा ऐं पहिंजी हयातयूं कि वरि खां सवारियूं । हून भीलनि खे उन सरकारी जमिन ते कब्जो करण जी गा॒ल्हि कई जहिजो जो को दावेदार नह हूजे। पहिंजे तकरिर जे पिछाडीअ में हून दिलजाई डि॒ञी तह हूं दिल्ली में पुजी॒ जुदा जुदा दलित संसथाउं साणु गा॒ल्हिईंदो जिअं सिंध मां लडे॒ आयलि दलितनि बाबत कजहि करे सघजे।

सिमांत लोक संघटिनि जे कारूकनि मोजिबु जेतोणेक सोमजी भाई हे पहिंरा भेरो संदुनि जे कहिं मेडारके में मोजूदि रहयो आहे पर राजस्थान जो अगनाव सालनि अगु॒ नजर आयो हो पर इन बैदि गायब ई रहयो। इन जे  विच में सिंध मां जाम भील लडे॒ आया, डुख डि॒ठा, जाखडो कयो हून जो कड॒हि भी को अतो पतो नह रहयो। इहा गा॒ल्हि श्री हिंदु सिंह सोढा पिणि वाजि कई तह संदुसि इहा खुवाईश रहि आहे माडवाडी भीलनि खे भी सिंध में लडे॒ आयलि जे अग॒यां आणिजे जिअ इन खेनि उतसाउ मिले तह संदनि बिरादरीअ मां भी को ऐडही कामयाबी माणे सघयो आहे पर इन कम में खेनि का खासि कामयाबी कोन मिली आहे ऐं हिअर हू इन में को भी चाहि कोन वठिंदा आहिनि।

सिंध मां लडे आयल सिंधी भील या मेघवार रिवाजी सिंधीयूंनि खा तमाम घणो जूल्मनि जो शिकार हूंदो आहे। जबरनि इसलाम कबूलाअण, दीन-धर्म जे मञण जी आजादी नह हूजण, आम सरकारी सहूलितयूंनि खां महरूम कहिं मिरू खां भी बदतर हयाती गारिंदड थिऐ थो। इअं तह पाकिस्तान में हिदु थी रहण ई जूल्म करे लेखयो वेंदो आहे ऐं वरि जेकरि को दलित हूजे थो तह संदुनि छा गा॒ल्हि कजे।

जलसे में किन थोडनि भिलनि पिणि गा॒ल्हियो जहि जो चवण हो तह सिंध मां लड॒ण बैदि सिंध वारा जूलम तह् निबरी था वञिनि पर ब॒यूं तकलिफयूं खे मूहूं थो डे॒अणो पवे, असां जी इहा निमाणी मिंथ आहे तह हिंदुस्तान सरकार असां ते रहम करे असां खे मदद करे। साईं हिंदु सिंह सोढा पहिंजे तकरिर में के ऐडहो भी खुलासो पिणि कया जहि बाबत सायदि ई कहि खे का घणी जा॒ण हूंदी। संदुसि चवण हो तह जड॒हि सालनि बैदि भीलनि जे किनि आकहिंनि खे विजा मिलो सालनि जे इंतजार बैदि तह पाकिस्तान जे रेंजर तह खेनि वनण डि॒ञो पर हिंदुस्तानि जी बी ऐस ऐफ संदुनि ते गोलियां वसायूं जहि सबब के भील मारजी वया जनि मां हिक माउ भी हूंई जेका पंहिजे बा॒र खे पहिंजो खिर पई पियारे जद॒हिं संदुसि गोली लगा। हे सब इन्ही मूलक में पयो थिऐ जिते परडे॒हि मां जेकरि को पखि भी इंदा आहिनि तह कलेकटर उन पखियूंनि साण पहिजा फोटू खिचाऐ गिद गिद थिंदो आहे असां जा तह इंसान था अचनि जहिंसा मिरू खां भी बदतर वहिंवार पयो कयो वञे। असां खां इहे डु॒ख विसिरिया नाहिनि ऐं असी तेसिताईं माठ किन कंदासिं जेसताई असी भीलनि के कातिलनि खे सजा॒ किन था डेआरऊं।

इन मेडारके जे यकदम पोई हिंदु प्रेस कांफरेंस थिअणो हो पर पोई इहो बु॒धायो वयो तह सोमजी भाई तह अगो॒पोई जोधपूर मां निकरी चुका आहिनि। सिमांत लोक संघठनि जे कोरूकनि मोजिबु राजिस्तान वारे इकाई जे सदर इहो नह पई चाहियो तह हिंदु सिंह सरकार जे विरोध में कजहि गा॒ल्हिऐ सो कहि भी रित सोमजी भाई खे इन प्रेस कांफरेंस खे थिअण ई किन डि॒ञो। मायूस कंदड गा॒ल्हि तह इहा आहे जे इहो अग॒वान भील बिरादरीअ मां आहे ऐं पाण खे हिक अगवान जे हैसियत में पेश कंदो रहयो आहे।।।।

सोमजी भाई तह पहिजे तकरिर में तह भीलनि खे वांदी सरकारी जमिनि वालारण जी गा॒ल्हि कई पर इहो इंतहाई डू॒खयो आहे पक रित चवण तह जेकरि सिंध लड॒यलि भीलनि इअं कयो भी तह हूं केडही मदद कंदो पर इन तह पक आहे तह सोमजी भाई भीलनि लाई कहि  हद ताई जिक्रु जरुर कंदो इहा भी पाण में का नंढि हरकत नह समझण खपे।

लडे॒ आयलि को भी पाकिस्तानी भले हो दलित सिंधी हूजे या वरि रिवाजी लोहाणो हिंदु, मसला साग॒या ई आहिनि तह सत साल (जेकरि संदुनि माईट 1947 खां अगु॒ जावलि हूजिनि) जेसिताईं खेसि नागिरकता नथी मिले हो हिक लग॒ भग॒ कैदि वारी जिंदगी थो गुजारे। जहिं शहर लाई खेसि ऐल डी वी (ढघे अर्से लाई विजा) मिले थी तहि शहर जे 20 लिमोमिटर जे दाईरे में थो रहणो पवे। हर साल ऐल टी वी, पहिंजे चाहि जो कम नह करे सघण, बारनि जे स्कुनि में खाखिले में दिकत वरि पाकिसान मां अचण जो डो॒हू सो धार। सिंधी दलितनि लाई वरि गरिब हूअण (सिंध में भी दलित तमाम गरब आहिनि) हाथियूं हिक धार ड॒चो।

परसाल 1100 हिंदुनि जो जथो सिंध मां लडे॒ आया धार्मिक विजा जे तहत जिन मां 200 खां 300 बागडी कोम जा सिंधी हिंदु दिल्ली डा॒हि आया। बाकि 900 मां हिकु वदो॒ भांङो ईंदोर में ई रहयलि हो। इनहिनि बागडी कोम वारनि जाम डू॒ख डि॒ठा छाकाण तह संदुनि लाई हूकम ताईं जारि कयो वयो जिअ खेनि पाकिस्तान जबरनि मोकलो वञे। ऐं 1 डिसमबर जी रात खेनि दिल्ली जेडहे शहरि में जिते डिसबर जे महिने में जाम थद थी पवे खेनि यमूना के किनारे सठयो वयो। नेठि कनि हिंदु संसथाउ जी मदद सा इहो केसि दिल्ली हाई कोर्ट में टिन पेशिनि बैदि हकूमति धर्मिक जथे विजा दे॒अण जो फैसलो कयो। मजे जी गा॒ल्हि तह् इहा आहे तह इन फैसले जो फाईदो आम रिवाजी सिंधी लोहाणिनि पिणि वरतो पर इन जे बावजूद दलित सिंधीयूंनि सां ग॒ड॒जी जाखडो करण असुल ई कबूल नाहे।

सिंध जो थर वारो इलाको ऐतिहासिक तोर नह रूगो॒ भील मेघवार, सोढे राजपूजनि जो गड रहयो आहे पर सिंध जे हिंदुनि जो भी हिकु खसूसि ईलाको रहयो आहे। जड॒हि तह समूरो सिंध कशमोर खां संमूडी तटनि ताईं मूसलमानि जे हेठ हो इहो इहो थर ई हो जहिं सिंध जी हिंदु सकाफत जो मर्कज रहयो हो। थर परकार जी सखाफत ते जाम विदवानन पी ऐच डी ताईं कई पर इन जे बावजूद खेनि असीं सिंधी करे लेखण लाई तयार नाहियों।

सिंध मां हिंदु सिंधीयूंनि जी लड॒पण हिंद जे सिंधीयूंनि लाई हिक वडी॒ चूनौती आहे पर बदकिसमतीअ सां हिंदुस्तान जे सिंधीयूंनि जेको रदेअमल डे॒खारो आहे हिंदुनि जे लडपण जे नसबत सो यकिनिं डु॒खाईंदड रहयो आहे। ऐडही गा॒ल्हि नाहे तह सिंधीयूंनि खे इन पैमाने ते थिंदड लड॒पण सां वाकिफ नाहे ऐं ऐडही भी गा॒ल्हि नाहे तह सिंधी कोम को ऐडहो भी बेवस आहे जे कजहि भी करे नथो सघजे। बिं॒हिनि वड॒यूं सियासी तंजमयूंनि में सिंधी मोजूद आहिनि। पर साल टे गुमरा सिंधीयूंनि जा जथा सोनिया गांधीअ साणु गड॒या जुदा जुदा मसलनि ते पर हिन साल जड॒हि की हिंदुनि लाई जाम मसला रहया आहिनि असां जा सियासी शिहिं खामोश आहिन ज॒णु कजहि थियो ई नाहे।

बी जे पी में जिते सिंधूयींनि जी ऐतरी वधीक नूमाईंदगी  सिंधीयूंनि जी रही आहे उते भी साग॒या मंज़र आहिनि। सिंधूंयूंनि लाई को भी को भी कुछण लाई तयार नाहे। जेतोणेकि बी जे पी सिंध तोडे पाकिस्तान में हिंदुनि सां थिंदड जूलनि जे नसबत आवाज उथारिंदी रही आहे पर इहा उमेदि करण भी आजाई आहे तह सिंधूंयनि जी लडाई भी बी जे पी करे सा सोचण डो॒हूं थिंदो।

सिंध में पाकिस्तान जा 95 सेकिडो हिंदु था वसिनि मतलब हू हिंदु सिंधी आहिनि। जेकरि को सिंध लडे॒ आयलि जा सुर समझिंदो तह उहो सिंध कोम ई आहे पर मसलो इहो तह किअं ऐडहे कोमअ खां का भी उमेदि रखजे जेको पहिंजनि खे भी पहिंजो समझण में हिजाब सरेआम कंदो रहयो आहे।

سُر پنهنجن جا


سُر پنهنجن جا

“سائين هندستان وارا اسان کي پاڪستاني هئڻ جا ميهڻا ٿا ڏين، پاڪستان وارا ته هميشاه ئي اسان هندوستان جو اجيٽ پئي ليکندا آهن وري سنڌي (هند جا) ته وارا ته اسان سنڌي ڪري به ڪون ٿا ليکن!!.”


اهي لفظ هئا مالي جاتي جي سنڌ لڏي آيل هڪ نوجوانءَ جا جيڪو هينئر جوڌپور ۾ رهي ٿو. ۽ سنڌ مان لڏي آيل هندن جي تنظيم سيمانت لوڪ سنگھٽن جي جو اهم ڪارونن مان هڪ آهي.


ان نوجوانءَ جي لفظن جي حقيقت ڄاڻڻ لاءِ مونکي ڪو گڻو پري نه پر جوڌپور ۾ ئي ان جي مثال ملي جڏهن مونکي لوهاڻن جي هڪ  سنڌي پنچايت جي هڪ اهم احديدار بي حجاب چئي ڏنو ته سايئن “اسين کين (ڀيل، ميگھوار، مالي وغيراه) کي سنڌي ڪري ڪون ليکندا آهيون”. دلچسپ ڳاله ته اها هئي ته  سندس بيان جو ڪنهن به موجود پنچايتي مکاتليف ڪون ڪئي. اهو سڀ ان جي باوجود جي اهي جاتيون سنڌ مان لڏيل آهن ۽ ڊاٺي (سنڌي جو هڪ لهجو) پئي ڳالهائندا آهن. وري جيستائين ڳاله لڏي آيل جي مارواڙي جو به ڳالهائڻ جو آهي ته راجستان  ۾ سنڌي ۾ مارواڙي پئي جام ڳالهائن پر پنهنجن کي پنهنجا ڪري ليکڻ لاءِ اصل ئي تيار ناهن !!!


اها ڳاله مونکي سيمانت لوڪ سنگھٽن جي سدر شري هندو سنگھ سوڍا به واجيه ڪئي ته “سنڌ مان لڏندڙ ڀيل ميگهوار ٻن ڪسمن جا آهن مثلن هڪڙا اهي جيڪي سدين اڳ راجسٿان مان سنڌ لڏي ويا (مارواڙي ڳالهائندڙ) ۽ ٻيا اهي جيڪي سنڌ مان ئي مون ڀيل ۽ ميگواڙ آهن (سنڌيءَ جو ڍاٺي لهجو ڳالهائندڙ)”. پر دلچسپ ڳاله سوچڻ جي ڳاله ته اها آهي جڏهن ته ورهاڱي مهل ايتري لڏپڻ تي پوءِ هو ڇون نه لڏيا ؟، سندن جي ڇڪ ته هندنستان ڏانهن ٿيئڻي کپندي هئي. وري هتئون جا هم جاتي هندو به سندن بابت ايڙهي ڪا به هلچل ڪين ڏيکاري آهي ، ڇا اها ڇِڪ هڪڙي پاسي ڏانهن آهي؟.


ٻيو ته ٺهيو اڄ به جڏهن سنڌ ۾ ڌرتي ڌڻي هندو لاءِ زمين تنگ پئي ڪئي وڃي ته به هٿئون جي هندن ۾ ايڙهي ڪا به هلچل ڪون پئي نظر آئي آهي سنڌ مان لڏندڙ پنهنجي مارواڙي ٻائرن لاءِ . راجستان جي صوبي ۾ جيڪر ڏسجي ته تمام گھڻيون حستيون آهن جن جا سنڌ سان لاڳاپا آهن. مثلن اڳوڻو پرڏيه وزير شري جسونت سنگھ جا ناناڻي سنڌ جي ٿر پارڪار جا آهن. وري هاڻوڪو راجسٿان صوبي جو وڏو وزير پاڻ به مڃيو آهي هو به سنڌ جو ئي آهي ۽ هو 1965 ۾ لڏي آهيون هو.


 جيڪر هندو جاتيون جي ڳاله ڪجي ته جيڙهي ريت گجرات يا راجسٿان ۾ جاتيو آهن ساڳي ريت سنڌ ۾ به آهن پر مسئلو سنڌين سان اهو ئي ٿي پيو آهي ته لوهاڻن ايڙهي ريت پاڻ کي سنڌي سماج ۾ هاوي ٿيو جي پنهنجي هم جاتيون کان ئي پري ٿي ويو آهي. جڏهن ته گجرات ٿا راجسٿان جا ڀيل، ڪولي يا ميگھوار پنهنجي پنهنجي صوبي جا ڪوٺائيندڙ آهن پر سنڌين ۾ اهي ساڳي جاتي وارا پاڻ کي اڻ سنڌين ڪوٺائڻ لاءِ ئي ماندا ٿا ڏسجن..!!!!
مول ڳاله ته اها آهي جي ايئن ڇو آهي جي سنڌ مان لڏيندڙ سنڌي دليت (شڊول ڪاسٽ) لڏڻ بعد اڻ سنڌين ۾ پنهنجي سڃاڻپ پئي ڳولهڻ ۾ ماندا نظر ايندا آهن ؟ ڇو هندنستان جو سنڌي سماج 4 لک سنڌي دليتن کي پنهنجو سمجھڻ ۾ پاسيرو ٿيندو رهيو آهي.؟ هڪ ايڙهو قوم جنهن ۾ همسشاه جاتيون جي وجود کان ئي انڪار ڪيو ويندو آهي سي پنهنجي ئي برادري  جي پوئيتي پول جاتيون  بابت ڪيئن خاموشي ڪري سڀ نظارو پئي ڏسندو رهيو آهي . هندستان ۾ ڄاول ٽهي بابت ته سمجھي ٿو سگھجي پر ايئن ڇو جي سنڌين بابت ورهاڱي کان اڳ ڄاول ٽهي ڪيئن خاموش رهي !!!


کير، جوڌپور واري تاجي دوري جي پهرين ڏنهن مونکي ٻُڌايو ويو ته سرڪِٽ هائوس پُڄڻو آهي . مون ساڻُ دهلي مان ايل هڪ رِسرچر پڻ هئي جيڪا پاڪستان مان لڏي آيل هندو تي ريسرچ پئي ڪري. سرڪيٽ هائوس ۾ اسان جي پڄڻ کان اڳ ئي ڪي ماڻهو اڳي ئي موجود هئا. اتي موجود ماڻهون جي ان ۾ خاص دلچسپي هئي ته اسين اخبار نويس ته ناهيون. ؟ ان مان هڪهڙي ته وڏي چاه سان جوڌپور جي هڪ هندي اخبار مان  هڪ احوال پڙاهيو جنهن ۾ سندس ۽ سنڌيس رهبر جي جوڌپور ۾ پُجڻ جو احوال هو. ان بعد ڳاله ٻوله جو سلسلو شروع ٿيو. دهلي جي رسيچر ته پنهنجي واڪفيت ڏني پر هميشاه واڱر مونکي هڪ بلاگر جي روپ ۾ سڃاڻپ ۾ جام تڪليف ٿي. موجود ماڻيون مان هڪ ڄڻي سندن بابت ڳالهائدي چيو ته اسين آديواسي (اڳوڻا رهاڪو يا مول رهاڪو) جي سنسٿا پاران  آهيون. اسين آديواسين لاءِ آواز بلند ڪندا آهيون. سائين جن (پنهنجي رهبر ڏانهن اشارو ڪندي) ته آديواسين جي تنظيم جا پوري هندستان جا سدر آهن ۽ آئون راجستان اِڪائي جو. سائين جن جو ته پوري مهينو ئي هندستان جي ڪونڊ ڪُرچ جي سير سفر ۾ پئي ئي گجرندو آهي، آديواسين جي مسئلن سانڱي. سائين سومڀائي  اٺ ڀيڙا گجرات جي داهود مان سانسد ( ايم پي) رهيا آهن جيتوڻيڪ پڇاڙيءَ جي ڇونڊن ۾ قامياب ڪين ٿي سگھيان پر سندس واڪفيت هندنستان جي هر پارٽي توڙي سياسي اڳوانن سان آهي. اسين نه رڳو هندستان پر پوري دنيا جي آديواسين لاءِ جاکڙو ڪندا آهيون. اڃا هو پنهنجي رهبر بابت ڳالهائي ئي رهيو هو سمانت لوڪ سنگھٺن جي سدر شري هندو سنگھ اچي پهتا ۽ اسين سنڌ مان لڏي آيل ڀيلن ۽ ميگھوارن جي هڪ ڪيمپ ڏانهن رواڃا ٿياسين.


اها بستي جوڌور شهرءَ جي هڪ ڪونڊ ۾ هئي. الاڪو پورو ويران پئي لڳو. نه ته ان بستي ۾ ڪا بجلي هئي ۽ نه ئي واٽيون پڪيون هئون. گھر به سڀ جوپڙيون وارا هئا جڏهن ته بستي جو هيڪلو اسڪول ئي امارت پڪي ڇت واري هئي. هندو سنگھ سوڍا موجب ان اسڪول جي آڏاوت  لاءِ به جام ميهنت ڪئي وئي آهي. هن اشارو ڪندي چيو ته ڀيڪ ۾ جيڪا گوشالا اڏائي وئي آهي جنهنکي پنهنجي ڇت آهي باڪي لڏي آيل انسانن کي ٽڪر زمين ڏئي ڄڻ حڪومت ٿوڙو لاٿو آهي.


ان جسلي جي رٿا موجب  اسين ان بستي ڏانهن وڃڻو هو جتي اديواسي اڳوان جي موجودگي ۾ هڪ ريت جي عام جلسو يا پبليڪ هيرينڱ جو انتجام ڪيو ويو. ايئن ته اهو ميڙارڪو ڏهين لکي شروع ٿيئڻو هو پر ڇاڪاڻ ته اڳوان پهتا ئي ٻارهين لڳي سو ڪلاڪ ٻن جي انتظار نيٺ اها نيٺ شروع ٿي. هي پهرون ڀيڙو هو جڏهن مان ڪنهن ڀيلن جي ميڙاڙڪي ۾ موجود هوس. ڀيلن ۾ هڪ رواز آهي ته هو پنهنجي مهمانن کي ڊول نگاڙن سان آجان ڪن. ان بيد ان پبليڪ هيئريڱ شروع ڪئي وئي.


هڪ وائيڙو ڪندڙ ڳاله ته اها هئي ته جيتوڻيڪ آديواسي اڳوان پوري دنيا ۾ اصلوڪن ماڻهون جي حقڻ جي ڳاله ر ڪئي پر کين سنڌ ۾ رهندڙ دليتن بابت ڄاڻ نه جي برابر ئي. جڏهن ته راجستان صوبي جي سدر پنهنجي رهبر جي نالي ايتري ته ڊگھي تڪررير ڪئي جي نيٺ کين اشارو ڪيو ويو ته ابا هينئر بس ڪيو. رهجي ويل وقط سائين ڀيل بابت ڪجه ڳالهائون جن ۾ ڀيلن تي ٿيندڙ ظلمن جي ڳاله ته پري بس مڙئي هدايوتون ئي هئون ڄڻ هو ڪو دارميڪ اڳوان هجي. مثلن ڀيلن کي مهنت ڪرڻي کپي، دارون نه پيئڻو کپي، پنهنجي ٻارن ٻچن ڏانهن ڏيان ڏيئڻو کپي وغيراه وغيراه. سندس رهبر جيتوڻيڪ کين  ڪي مثال ڏنا ته ڪيئن سنڌي (لوهاڻا) مشڪل حالتون ۾ 1947 بعد گجرات ۾ پاڻ کي وسايو ۽ ڪک مان لک ٺاتا. سندس چوڻ هو ته سرڪاري زمين عوام جي آهي. اوهان کي جيڪا زمين صحيح لڳي سا والارو اسين به ڏسنداسين ته ڪيئن حڪومت اوهان کي ان زمين اوهان کان واندائي ٿي.  هون جيتوڻين ان جي دلجاءِ ڏني ته هو دهلي ۾ جدا جدا سيڊول ڪاسٽ جي سرڪاري سنسٿئون ساڻس سنڌ مان لڏي آيل سيڊول ڪاسٽن بابت ضرور ڳالهائندو جيئن سندن بابت ڪجه سرڪار به ڪري.


سيمانت لوڪ سنگھٽن جي ڪاروڪنن موجب جيتوڻيڪ سومجي ڀائي هي پهرون ڀيڙو اسان ڏانهن آيا هئا پر سندس پوئيلڳ ته راجسٿان ۾ رهندي به ڪڏهن سنڌ مان لڏي آيل ڀيلن جي ڏکن سُرن کي سمجھڻ جي ضرورت ڪون مهسوس ڪئي. سالن اڳ هو ڀيلن جي ڪنهن جسلي ۾ آيو هو ان بعد سائين غايب ئي رهيو آهي. جلسي کان اڳ به هندو سنگھ سوڍا به ان ڳاله واجيه ڪئي هئي ته سندس اها ڪوشش رهي آهي ته جيئن سماجي طور اڀري آيل ڀيل ۾ سنڌ مان لڏي آيل ڀيلن جي جسلن ۾ اچن جيئن سنڌي  ڀيلن کي به اهو مهسوسو ٿئي ته سندن جاتي وارا به ڪيترا ترڪي ڪئي آهي پر ان ۾ ساڻس ڪا به وڏي ڪاميابي ڪون ملي آهي.


سنڌ ۾ سنڌي ڀيل يا ميگھوار رواجي سنڌين کان به وڌيڪ ستايل ٿو هجي. جبرن جوان نياڻيون جو اغوا، هر سرڪاري توڙي سرڪاري مهولتيون کان مهروم ۽ ڪنهن به انساني حقن کان پري هو هڪ ضليت جي جندگي گاريندڙ آهي. ايئن ته سنڌ ۾ هندو هئڻ ئي وڏو ڏوه آهي ۽ وري جيڪر ڪو دليت ٿو ٿئي ته اهو ٻٽو ڏڇو تو ٿئي پوي.


جسلي ۾ اها ڳاله ڀيلن به قبول ڪئي ته سنڌ مان لڏڻ سبب سنڌ ۾ ٿيندڙ ظلم  توڙي تڪليفيون  ته نبري ٿيون وڃن پر ٻيون مُسبتيون اچي ٿيون وڃن. اسان جي اها نماماڻي منٿ آهي حڪومت اسان تي به رهم ڪري. ان ميڙاڙڪي ۾ هندو سنگھ سوڍا ڪن ايڙها خُلاسا ڪيان جن بابت سايد ئي هندستان جي سنڌين کي به ڪا خبر هئي، هنن چيو ته ڀيل  سنڌ مان سان جي هڏ هڻڻ بعد جڏهن سنڌ مان لڏڻ جو معڪو به ملو ته کين پاڪستان جي بارڊر ته پاڪستاني فوج ته اچڻ ڏنو پر هندستان جي بي ايس ايف سندن تي ڳوليون هلايون جن سبب ڪي لڏندڙ ڀيل مارجي ويا، جن مان هڪ ضائيفا پڻ هئي جيڪا پنهنجي بچڙي کي کير پيئاري جڏهن کيس ڳولي لڳي. اسين اهي ڏک وساريا ناهين ۽ اسين انهن ڪاتيلن کي سڄا ڏيئاري ئي  ماٺ ٿينداسين. اها ڪيتري نه شرم جي ڳاله آهي ته اهو سڀ ان ملڪ ۾ پيو ٿئي جتي جيڪر ڪو پکيون جو به جهنڊ به پرڏيه مان لڏي ايندو آهي ته ان ضلعي جو ڪليڪٽر ان پکيون جا فوٽو کيچي گدگد ٿيندو آهي پر هت انسان آهي، تڏهن به ڪو وائي ٻُڌڻ وارو ناهي!!”


ان ميڙاڙڪي بعد هڪ پريس ڪانفرينس ٿيئڻو هو پر پوءِ اهو ٻڌايو ويو ته سومجي ڀائي شهر کان نڪري چڪا آهن .  سيمانت ڪول سنگھٽن جي ڪاروڪن موجب  راجسٿان واري ايهديدار اهو نه پئي چاهيو ته موجود حڪومت جي ناڪامي جي ڳاله هندو سنگھ سوڍا ڪري. مايوس ڪندڙ ڳاله ته اها هئي ته اهو سڀ هڪ ايڙي اڳوان  پاران ڪيو ويو جيڪو پاڻ به هڪ ڀيل جاتي جو فرد ڪري پاڻ کي پيش ڪندو رهيو آهي!!!


سومجي ڀائي ته پنهنجي تڪرير ۾ ايستائين چيو ته لڏي ايندڙ ڀيلن کي واندي سرڪاري زمين والارڻ کپي پر جيڪر ڀيلن ايئن ڪيو ته هو سائين ڪوڙهو ڪردار ادا ڪندو اهو چوڻ يقينن ڏکيو آهي، پر اهو ممڪن آهي هو ڪجه ڳالهائندو خاص ڪري ِانهن  جسلن ۾ ٿوڙي ميڙارڪن ۾ جتي پوئيتي پول جاتيون بابت هجي


هڪ لڱي ڏسجي سنڌ توڙي پاڪستان ۾ لڏي ايندڙ ڀلي ڪو رواجي لوهاڻو هجي يا ڪو دليت سنڌي،  سندن مسئلا ساڳيا ئي آهن ته کين ست سال بعد ناگريڪتا ٿي پئي ملي (جيڪر هو 1947 کان اڳ جاول آهن يا نه ته 12 سال) پر وڏي ڳاله ته جيستائين کين ناگريڪتا يا شهريت ملي کين هڪ ئي شهر ۾ جي 20 ڪلوميٽر جي دائيري کان ٻاهر بنا حڪومتي موڪل جي نٿو وڃي سگھي. ڪانون کيس پين ڪارڊ يا ڪو به سڃاڻپ ڪارڊ نٿو ملي سگھي. هر سال ايل ٽي وي پئي وڌائڻي پوي، وري ٻارن جي اسلوڪن ۾ دڪت، پڇاڙيءَ ۾ پاڪستان مان لڏي اچڻ جو ٺپو سو ڌار ڏچو. وري جيڪو جو غريب دليت هجي ته سو ته ڳاله ئي ٻئي آهي. هندستان ۾ جيڪو به سرڪاري سهُلتيون دليت يا سيڊول ڪاسٽ هئڻ سبب ڪا به سرڪاري مددن  کان سنڌي دليت مهروم ٿو رهجي.


پرسال 1100 ماڻهون جو هڪ جٿو سنڌ مان هندستان لڏي آيو جن مان 200 يا 300 سنڌي باگڙي برادري جا هئا. ٻيا ته اندور ۾ وسايا ويا باڪي باگڙي برادري دهلي تائين رک ڪيو. انهن دهلي ۾ جام ڏک ڏٺا ان هد تائين جي کين ڊسبمر جي ٿدي رات ۾ يومونا جي ڪناري سٽيو ويو، جيئن پاڪستان جبرن واپس موڪلڻ سگھجي. نيٺ  هندو مهاسڀا  پارا جاکڙي سبب معملو دهلي هائي ڪورٽ پهتو جتي ٽن پيشيءَ بعد نيٺ حڪومت پڻ کين جٿي جا ويزا هجڻ جي باوجود ايل ٽي وي (ڊگھي ارسي لاءِ ويزا) ڏيئڻ جو فيئسلو ڪيو. دلچسپ ڳاله ته اها آهي جي سن فئسلي جو فائدو به سنڌ مان لڏي آيل هر هڪ سنڌي هندو کي ٿيو ڇاڪاڻ ته ان کان اڳ جٿي وارا ويزا ڪون وڌايا ويندا هئا. ۽ هاڻي ان جو فائدو جام سنڌي هندو هندستان لڏي ايندا آهن پر ان جي باوجود گڏجي جاکڙي اسين اصل تيار ناهيون.!!!


سنڌ  ۾ ٿر وارو الاڪو ڏسجي ته ايتهاسڪ طور نه رڳو ڀيل ، ميگھوار توڙي راجپوتن جو ڳڙ رهيو آهي پر هندن جو هڪ خصوسي الاڪو رهيو آهي. جڏهن ته سڄو سنڌ مخمل طور مسلمانن جي حڪومت هيٺ هو اهو ٿر پرڪار ئي هو جٿي وڌ کان وڌ وقط تائين هندن جي هيٺ هو، پر نه ڄاڻ ڇو اسين اتر کان ڏکن سنڌ مان لڏي ايندڙ جا هندو سنڌي ڪڏهن به ٿر کي ايڙهو ڪو به مول ڪين ڏنو آهي جيڪا ڳاله  ڪنهن جي به سمجھ کان ٻاهر آهي. اهو ئي نه ٿر جي هندو ثقافت تي جام سنڏي هندو پي ايڇ ڊي تائين ڪئي آهي.


ع1971 جي لڏپڻ ۾ 90،000 هندو لڏي آيا جن جو وڏو حصو ٿر جي هندن جو هو پر ازيب جي ڳاله اها آهي ته ان ڪو ڪو خاص ذڪر هندستان جي سنڌين ۾ ناهي. هند جو سنڌي ساهتيه جن ۾ 70 سيڪڙو ورهاڱي جو روئڻ ۾ نبريل آهي پر 71 جي لڏپڻ بابت سايد ئي ڪنهن گھڻو لکيو آهي. ان جو مطلب اهو ته ناهي ته رواجي لوهاڻا سنڌي ٿر جي سنڌين کي پنهنجو ڪون ليکيو آهي ان جي باوجود جي اسين انهن ڀيلن، ميگھوارن توڙي سوڍن سان هجارن سالن کان رهيا آهيون!!!!


سنڌ مان ٿيندڙ هندن جي لڏپڻ سنڌي قوم لاءِ هڪ وڏي چُنوتي آهي بر بدقسمي سان هندستان جي سنڌي قوم جيڪو ردي عمل رهيو سي يقينن ڏکاندڙ رهيو آهي. ايڙهي ڳاله ناهي ته سنڌي قوم ان پيماني ٿي ٿيندڙ لڏپڻ کان اڻ واڪيف آهي ۽ ايڙهي ڳاله ناهي ته هندستان جو سنڌي قوم ڪنهن ريت بيوس آهي ڪجه به ڪرڻ کان. ٻنهن وڏيو سياسي تنظميون مثلن بي جي پي ۽ ڪانگيس ۾ سنڌي اڳوان آهن جيڪي پنهنجي پنهنجي نجي سگھ ۾ سنڌ ۾ رهجي ويل هندو توڙي لڏي آيل سنڌين بابت لابي ڪري ٿا سگھن . پر سال سنڌين جي جدا جدا سماجڪ تنظميون ڪانگريس جي سدر شريمتي سونيا گانڌيءَ سان مليون جنهن سان ملڻ هميشاه سهُلو ڪون ٿو ٿئي پر ان جي باوجود ايڙهي چاه اسين سنڌ مان لڏي ايندڙن بابت ڪون ڪئي آهي.


بي جي پي وارن ۾ ته سنڌين جي گھڻي ۾ گھڻي نمائيندگي رهي آهي پر اتي ۾ ساڳيا منظر آهن. سنڌين مان ڪو ڪڇڻ لاءِ تيار ئي ناهي.!! جيتوڻيڪ پي جي پي پاڪستان ۾ ٿيندڙ هندون تي ٿيندڙ ظلمن لاءِ آواز اٿاريندي رهي آهي پر نيٺ جاکڙو ته سنڌين کي ئي ڪرڻو آهي ڇاڪاڻ ته پاڪستان ۾ فاٿل هندون جو 95 سيڪڙو هندو سنڌي نصل جي جي آهي.


سنڌ مان لڏي ايندڙ ڀيل، ميگھوار، ڪولي، مالي يا لوهاڻي جو جيڪر سُر محسوس ڪري سگھندو ته اهو هندستان جو سنڌي قوم ئي آهي پر مسئلو اهو آهي جي ان قوم مان ڪيڙهي اميد ڪجي  جيڪا پنهنجي قوم کي ئي پنهنجو نه سمجھي!!!!!
 

  



.


नह ब॒च्चा महफूज आहिनि नह ईं ईझा रही छा कयूं ? 25 हिंदू कूंटूंब हिंद रवाना

  • खपरे, खेडाउ ऐं पिरूंमल जा मेघवार कुंटूंब पांद में सिंध जे वारी बु॒॒धी जीरो पोईंट तां घोडा घाम, जोधपूर असहया
  • ब॒च्चा महफूज आहिनि नह ई ईझा रही छा कयूं …25 हिंदू कूंटूंब हिंद रवाना
  • सिंध में रहिंदड हिंदुनि जी पारत अथव  धर्ती छडे॒ वेंदड मेघवार खांदान जी हंजियूं हारिंदे सिंधीयूंनि खे अपील 
  • पहिंजे डा॒डा॒णे डे॒हि खे खुशी सां नह पया छड॒ऊं, पर हर तरफ बदनामी जी बा॒हि पई भडके
  • चोरयूं , फूरियूं , धाडा ऐं अगवा कारोबार बणजी चूको आहे दिल हारे मात्रभूमी अलवादा पया कयूं – धर्ती छडे॒ वेंदड

खपरो – (रिपोर्ट राजा रशिद कंभर) खपरे, खेडाउ ऐं पिरूंमल जा 25 मेघवार कूटूंब बदनामी जी बाहि खां तंक अचि सिंध छडे॒ हिंद रवाना थी वया। सिंध छडे॒ वेंदड हिंद चेतन जय पार कांजी मेघवार सिंध जा वारी पहिंजे पांदन में छडे॒ बदनामी जूं डा॒हूं कंदा जीरो पोईंट जरिऐ जोधपूर जे घोडा  घाम रवाना थी वयो। कांभर दडे खां पोइ पिरूंमल शहर भी हिंदुनि खां खालि थिअण शुरु थी पयो आहे। पहिंजी धर्ती छडिं॒दे हिंदु खांदान हंजियूं हारिंदे चई रहा हवा तह  “जिते बच्चा  ऐं ईझा महफूज नह हूजिनि, उते रही छा कबो? . पहिंजे डा॒डा॒णे डे॒हि खे खुशी सां नह पया छड॒ऊं, पर हर तरफ बदनामी जी बा॒हि पई भडके,   चोरयूं , फूरियूं , धाडा ऐं अगवा कारोबार बणजी चूको आहे दिल हारे मात्रभूमी अलवादा पया कयूं । इन करे दिल हारे मात्रभूमि खां मोकिलाऊं पया। अव्हां खे सिंध में रहिंदड हिंदुनि जी पारत हूजे”  बे॒ पासे हिंदु ऐकशन कमिटी जे अग॒वान डाकटर धर्मू खांवाणी चयो तह् “डि॒हूं डि॒हिं हिंदुनि सां जलम वधी रहयो आहे पर पोई धर्ती छड॒ण बजाई हिमत सा हालतियूं जो मूकाबलो करण घूजे”।

 

Plight of Hindus : The beleaguered minority community of Sindh, Pakistan

This report was published in Awami Awaz. The translated version is being published now.

Take a call – Either allow us to live or let us leave, Migration in Sindh in real terms had bitten even 1947 records : Hindu Member to Standing committee of Human Rights in National Assembly Pakistan

Awami Awaz:- Report-Sakheel Naich—The Standing committee of Human Right had recommended to the Govt. of Sindh that forcible conversation be stopped and action be taken against the responsible and legislation be drafted to in order to stop the migration of Hindus. Further legislation be drafted to stop incidents of Karo-Kari and Prison manual be modified in line with the present times. These were the main points discussed in the meeting of standing committee of Human Rights which was presided over by Ryaz Fatiyana who holds the chair of the commission as well. Incidentally in the meeting the data related  to Forced Conversation and Migration of Hindus as being put up by I G Sindhi from Sindhi were out rightly  rejected  by the Minority Hindu members of the commission . Speaking on the data put up by I G Sindh Falak Khurshid, Hindu MNA (Member of National Assembly Pakistan) said the level of Migration in Sindhi in the last 5 years have been much more compared to that of mass migration in 1947!! In Mirpur Khas alone there are reports of Hindered being already migrated. Additional IG Sindh said Hindus being a hardworking community and have of an progressive which is the reason why they are specifically targeted. President Zardari have already instituted a three member parliamentary  committee to look into the issue. MNA Aeresh Kumar Singh said that the data are far for being true. Indian minister had publically confirm that 500 families are already in India  and have expressed their willingness of staying here on long term. Majority of those Migrated once have refused to return. In Sindhi many more have been killed. If Hindus migrate it would spell disaster for us. Mr Mangal Sharma of Minority Alliance said  in September alone as many as 12 Hindu Girls have been forcefully converted to Islam. Among these 12 only one girl have been return to her family. As many as 7500 family have been migrated and in the last 20 yrs the data for migrated once put up the figure at One and half lacks. Not even 5% of the jobs are with Hindus. There is no Hindu personal Law Board as well. Mr Tikam Mal of Pakistan Hindu Council said forced conversion is the single most reason of Hindu Migration. We need to believe only on Hard facts. The Girl after being kidnapped for 20 days is being presented as Muslim , we are asking why a girl had to be made wife why nor a daughter or Sister ? We will earn money anyway but about humiliation that we go through? In case a law is drafted to make easier of Hindus being converted we would have no other option but to Migrate to India. “Either you let us live or let us leave” Additional IG Sindh on his part said that we are bonded by law of Land. As per law the boy and the Girls are presented to the court and it is up to the courts to issue the verdict . We merely comply with the court order. Mr Kashoor Zahiri MNA from MQM said Hindus love this country more than what we do. The present situations demand an through rethink of our attitude towards minority. This is a serious issue. This issue had tarnished the image of the country internationally. We need to draft a legislation so as an deterrent for such cases. Ramesh Singh of Minority Itehad said there are serious issue facing Hindus and so in the migration. Indian Minister says 1290 Families have migrated while 790 have already been awarded citizenships. Massive migration is on in Sukkur. In case ransom is the only solutions where is the role of Police !! Security should be provided to places of Worship belonging to Minority community. Satram Singh Domak of Baluchistan Assembly & Ram Sindg Sodha of Sindh had already migrated. If elected representatives don’t feel secure then who cares for common Hindu ? Give us the Rights what Quid Azam had promised. Immediately after the formation of Pakistan, Quid had the parliament presided by an Hindu Jogindernath Mondal. In Pakistan it was Hindu M P singh would used to speak of Sacrifice for the state  of Pakistan. In case Pakistan is in distress it is the minorities who would stand tall. Aresh Kumar Singh  MNA said that let police clarify where they have received any Government policy  to expedite the exodus of Hindus from Pakistan.  Let police clarify we won t raise hue and cry on the issue. MNA Inayat Allah said act against Hindus is an terrorist act, it is indeed shameful that Hindus are migrating. We have been hearing since the last 20 years of the presence of Private prisons. Hindu personal Law must be enacted. Cases against the Hindus needs to be tried in Special courts similar to that of terror courts like ATC. Minorities are our assets. We can’t tolerate their exodus. Special Secretary Home Mudasar Iqbal said in order to secure minorities as have constituted  committee in every district  of Sindh under Dy Commissioner which would include five minorities members apart from SSP. In the meet chairman of the commission Rayaz fathyana said there is no doubt  that non Muslims have equalrights as Muslims . Quaid in his 11 August Speech have clearly laid out the principles of equality. The venom of Militant Islam was speed by Gen Zia and we are facing the consequences of his adventurism. Legend has it that when in Chertal , Kashas community was being forcefully converted to Islam by some fanatics , then great prophet had issues stern dictates that henceforth all should have equal rights. Today if Hindus are being kidnapped, their daughters being forcefully convert, it is the duly of the STATE to provide security to the Hindus. When some Christians were terrorized in Gungarawala we protested in strongest possible terms. This commission recommends to the government of Sindh to install secrete CCTV in religious places belonging to the minority community and those cameras should be connected to nearest Police stations. Security of all religious places belonging to the minority community is State responsibility. We recommend a separate legislation to prevent forced conversation of Hindu Girls. The existing criminal Law should be amended to provide safe custody of the girls for a month. Within that period nobody should  be allowed to meet her. Additionally we recommend that religious places be in charge of an officer belonging to minority community. Minority community leaders should meet Spl Secretary Home for 2-3 hours on Monday. Henceforth a strong massage should be communicated that atrocities will not be tolerated. Hindus should not me forcefully converted. A separate cell is to be created to redress the issue on force conversion. A Quota of 5% reservation of Jobs for Minority is to be implemented. We will meet again in 2-3 months to take a stock of the situation. In the Meeting Riyaz Faiyana complemented that Sindh Police had opened a cell to redress the issue. Sindh Government should start some form of communication with religious leaders. Civil society too should be in the loop. Media should asked to cover such activity so that Executive & Judiciary could take notice of the menace of Karo Kari. We appreciate the work of UNDP who had done a commendable word for its eradications. This committee expresses deep concern for the incidents of Honor killings in the name of Karo Kari. As regards the prison reforms Ryaz Fatyana said that a recommendation is being sent to Sindh govt through Prison dept. secretary to immediately change Prison Manual. Imitates should be provide with telephone services. Those who are for smaller crime should be provided with opportunity of bail where ever possible. Imitates should be provided with access to lawyers. Games should be allowed in Jails. Television should be allowed in Prison with a large screen. The committee recommends written request for major newspaper to supply of News paper . Additionally dept should provide newspaper stand. Regular medical checks should be carried out in prisons including Hepatitis B are other disease .

फैसलो करयो रहण डिं॒दौउ या लडे॒ वञऊ – हिंदु अगवानि जूं दाहिं

हे अहवाल सिंधी मां शाई सिंदड अखबार अवामी आवाज मां लरतल आहे। सिंधूयूंनि जे समझ लाई हित देवनागरी लिपीअ में शाई कजे थो

मूल लेख की लिंक

http://www.awamiawaz.net/%D9%81%D9%8A%D8%B5%D9%84%D9%88-%DA%AA%D8%B1%D9%8A%D9%88%D8%8C-%D8%B1%D9%87%DA%BB-%DA%8F%D9%8A%D9%86%D8%AF%E2%80%8D%D8%A4-%D9%8A%D8%A7-%D9%84%DA%8F%D9%8A-%D9%88%DA%83%D9%88%D9%86%D8%9F-%D8%B3%D9%86/print/

फैसलो करयो रहण डिं॒दौउ या लडे॒ वञऊ – सिंध मां 1947 खां भी लड॒पण पई थिऐ – इंसानी हकनि जी स्डिंडिग कमिटी जे आडो॒ हिंदु अगवानि जूं दाहिं

कराची (रिपोर्ट शकिल नाईच)- इंसानी हकनि बाबति कोमी ऐसमबली जी ऐसटेंडिग कमिटी सिंध सरकार खे सिफारिशयूं कयूं आहिनि तह हिंदुनि जो जोरी मज़हब (धर्म) वारे अमल खे रोकण ऐं हिंदुनि जे आग़वा जे डो॒हारिनि खिलाफ कार्वाही करण ऐं हिंदुनि जे लद॒पण खतम करण लाई कानुनसाजी कई वञे। सुबे जे अंदर कारो कारी (हिक प्रथा जिन में शक जे आधार ते मूसलमानी पहिजे उलाद जो खासि करे नियाणियूंनि जो कतल कनि) जे खातमे लाई सख्त कानून ठाया वञिनि ऐं जिल मेनूअल हाणे तबधील करे जदाऐद दोर मूताबिक जा जेल मेनूअल ठाया वञिनि। इहे गा॒ल्हियूं जूमे डि॒हूं ऐस्टेंडिग कमिटीअ जे चेअरमैन रेयाज फतयाना जे सदारति में थिअल इजिलास में कयूं वयूं। इन मोके ते ऐडिशनलि आई जी सिंध पूलिस पारां हिंदुनि के अगवा ऐं लड॒पण बाबति पेश अंग अखरनि खे कोमी ऐसेल्मबली जी ऐसटेंडिग कमिटी ऐं अकलमत (अल्पसंख्यक) तंजमयूं जे ऐहदेदारनि रद करे छड॒यो। इजलास में ऐडीशनलि आई जी फलक खुर्शिद अंग अखर पेश कया तह् केतिरा हिंदु अगवा थियलि आहिनि ऐं केतिरा हितोऊ लडे॒ वया आहिनि … इन ते ऐम ऐन ऐ ( मेमबर नेशनलि ऐसेलबली) अरेश कुमार सिंह चयो तह पंजनि सासनि में ऐतरी लड॒पण थी आहे जेतरि 1947 में भी नह थी हूंदी, सिर्फ मिरपुर खास में सवन माण्हूं अगवा थियलि आहिनि ऐं हितोउ खां लडे॒ वया आहिनि। ऐडिशनलि आई जी चयो तह हिंदु मेंहिंती आहिनि सो खेनि टारगेट करे निशाणो पयो बणायो वञे। हो हर शबऐ में कामयाब आहिनि। सदर जरदारी टिन मेम्बरनि जी कमिशन जोडी आहे। आरेसर कुमार सिंह चयो तह असां खे अन अंग अखरनि ते कतई ऐतबार नाहे। हिंदुस्तान सरकार पाण चयो आहे तह् सिंध मां आयलि 500 हिंदु खांदान इते तर्सया पया आहिनि ऐं वापस वञण खां इंकार कयो आहे। केतिरा हिंदु कतल भी थिया आहिनि, जेकरि हिंदु नह रहया असीं तबाहि थी वेंदासी। हिंदु माईनार्टी ऐलाईंस जे मंगला शर्मा चयो तह सिर्फ सेपटेंबर में 12 हिंदु छोकरियूं मसलमान बणायूं वयूं आहिनि इन्ही मां सिर्फ हिंक हिंदु नेंगरी वारिसन खे मोटी मिली आहे। हिंतोउ सिर्फ हिक साल में साढा सत हजार हिंदु खांदान हिंदुस्तान लडे॒ वया। गूजरलि 20 सालनि में डे॒ढ लखु हिंदु लडे॒ चूका आहिनि। सिंध में पंज सेकिडो नोकरयूं भी हिंदुनि जे हथ में नाहिनि। हिंदु पर्सलनि ला (कानून) भी नाहे। हिंदु काउंसिल जे टिकम मल चयो तह हिंदुनि जी वडी॒ तकलिफ इहा आहे तह खेनि जबरदसती मूसलमान बणायो वयो वञे।  असां खे इन सिलसिले में हकिकत में ऐतराफ करण घुरजे, छोकरि खे 20 डि॒हनि में कोर्ट अंदर आणे मूसलमानि हूअण जो बयान था देअरो ऐं आडही छोकरि खे धीअ, भेण बणाअण बजाई शादी छो पई करई वञे ??. असां पैसो तह कमाऐ वठींदासि पर इजत वापस नह मिलिंदी। असां खे नौकरियूं, तरर्कियूं , कम नह घुगजिनि. असी अकलमियत (थोडाई) में आहियूं, असां जो कमु फर्मानबरादरी करण ऐं समाजिक तालूक बेहतर बणाअण आहे। हाणे वकत अची वयो आहे तह असां खे रहण दि॒ञो वेंदो या लडो॒यो वेंदो. .जोरी मूसलमान करण जो ऐतराफ कंदे कानून ठहयो तह असी दडे॒ वञण ते मजबूर थिंदासि। “या तह रहण ड॒यो यह भज॒ण डि॒यो”  ऐडीशनल आई जी चयो तह असां कोनून जा पाबंध आहियूं। कोनून मूताबिक नेंगर ऐं नेंगरी खे अदालत में पेश कंदा आहियूं, पोई जेको फैसलो अदालत कंदी आहे उन ते अमल कंदा आहियों। ऐम कयू ऐम जे ऐम ऐन ऐ कशूर ज़रही चयो तह हिंदु असां खा वधिक देश भग्त आहिनि, वाक्ई असां खे हाणे सोचणो खपे ऐं आमली कदम खणणा पवंदा, हे संगिन मसलो आहे। आमली लेविल ते मूसलमान बणाअण वारे मामले ते पाकिस्तान जी बदनामी थी रही आहे ऐडहो कोनून ठायो जो अगते को भी इंअ नह करे सघे। माईनारटी अतहाद जो रमेश सिंह चयो तह मसला आहिनि इन लाई तह हिंदु लडे॒ था वञिनि। हिंदुस्तान जो वजीर चवे थो तह 3 सालनि में 1290 खांदान पाकिस्तान मां हिंदुस्तान आया ऐं 790 खे शहरियत (नागरिकता) भी मिली वई आहे। शखर रेंजनि मां घणा हिंदु लडि॒नि था, जेकड॒हिं असा खे अगवा थिअण बैदि भूंग (फिरोती) दे॒अणी पवे तह पूलिस जो केडहो कम । अल्पसंखयक (धार्मिक)  जो तहफूज कयो वञे। बलूचिस्तान जो ऐम पी ऐ (ऐम ऐल ऐ) सतराम सिंघ डोमक ऐं सिंध जो ऐम सरहिंदो चयो असां खे काईदे आजम वारा हक डे॒यो। काईदे आजम पाकिस्तान जी पहिरीं सदारत जोगिंरनाथ मंडल खां कराई। पाकिस्तान ते सभनी खां अगु॒ तिर खाअण जी गा॒ल्हि ऐम पी सिंघा कई हूई। पाकिस्तान ते डू॒खयो वकत आयो तह पोई अल्पसंख्यक अगु खां अग॒ते रहिंदा। ऐम ऐन ऐ अरेश कुमार सिंह चयो तह सिर्फ पूलिस इहो बु॒धाऐ तह छा इहा सरकार जी पालीसी आहे तह अलपसंख्यक लडे॒ वञिनि!!! जे इअं आहे तह बुधाऐ छडो॒ तह असीं चूप करे वेही रहिंदासी। ऐम ऐन ऐ इनायत अल्लाह चयो तह हिंदुनि सां थिंदड कार्वाही दहशदगर्दी आहे। इहा शर्म जी गा॒ल्हि आहे जे हिंदु इतोउ खा लडे॒ वञिनि। असां 20 सालनि खां सिंध अंदर निजी जेलनि जो बू॒धोउ पया। हिंदु पर्सनल ला ठाहयो वञे। हिंदुनि खिलाफ डा॒ढाईनि जा केस देहशदगर्दी जे खातमे वारे केसनि वाङुरु ऐ टी सी अदालतुनि में हलाया वञिनि। थोडाईवारी बिरादरी असांजो किमता सरमायो आहिनि, असां संदुनि लड॒ण खे बरदास्त नथा करे सघऊं। ईसपेशल होम सेक्रेटरी मूदसर ईकबाल चयो तह हाणे असां हिंदुनि जे तहफोज लाई हर जिले में डेपटी कमिशनर जे सर्बरादीअ में कमिटूयूं ठाहयूं आहिनि जिन में ऐस ऐस पी ऐं पंज अल्पसंख्यक बिरादरी जा नुमाईंदा हूंदा, इन मोके ते खिताब कंदे कमिटी जे चेअरमैन रियाज फतयाना चयो तह इन में को भी शक नाहे तह थोडाई वारे कोम खे भी ओतिरा ई हक मिल्यलि आहिनि जेतिरा मूसलमानि खे आहिनि। काईदे आजम जी 11 अगस्त वारी तकरिर में मजहब बाबत चयो हिते को भी बालातर या मातहत नाहे, असा वठ मजहबी जनूनेत जो कलचर जियां उल हक पैदा कयो ऐं हून नफरत जो बि॒जु॒ पोखियो जेको असी अजु॒ भोगियूं पया। चेतराल में केसाश नसल खे मूसलमान करण लाई कजहि इंतहा पंसंदी उते पहूता मके जे फतहि वकत हजरत पाक सली अल्लाह वसलम वाजिहि ऐं सख्त पेगाम दि॒ञो हो तह अजु॒ खां पोई सभनि खे हिक जेतरा हक हासिल हूदा। अजु॒ पाकिस्तान में हिदु अगवा वया थेनि, संदुनि नेंगरिनि खे जोरी मूसलमानि पयो कयो वञे, हिंदुनि जे तहफूज जी जिमेवारी रियासत जी आहे। गुंजरवाला में ईसाईंनि साणु इंतहापंसंदी डा॒ढाई कई वई तह असीं वाजी लफजनि में मजमत कई। हिन हकूमत सिंध खे शिफारशू कयूं तह थोडाई वारे कोमनि के ईबादतगारि ते गु॒झयूं केमेरा लगायूं व़िनि जहिं जू कनेकशन थाणे सां हूजिनि। थोडाई वारे कोमनि जे इबादतगारनि जी जिमेवारी रियासत जी आहे। हिंदु छोकरी जे मूसलमान थिअण लाई धार कोनून सिंध सरकार ठाये ऐं इन द॒स में क्रिमिनल कानून में तरमियम करे छोकरीअ खे “सेफ हाउस” में रखयो वञे ऐं खेसि हिक महिने ताईं कहिं सा भी मिलण नह डि॒ञो वञे। औकाफ खाते में थोडाई वारे बिरादरी ऐबादतगाहिनि जी सार संभाल लहण अकलियत बिरादरी जे आफसर खे डि॒ञी वञे सूमर दि॒हिं अकलियत बिरादरी जा नुमाईंदा इसपेशल होम सेक्रेटरी होम मूदसर इकबाल साणु ब॒ टे कलाक गद॒जाणी कनि। हून चयो तह हिअर सभनी दा॒हि इहो सख्त पैगाम वञणो घुरजे तह् अकलतियूंनि सां डा॒ढायूं बरदास्त नह कई वेंदी। खेनि जोरी मजहब बदलाअण ते मजबूर नह कयो वोंदो। खेनि अगवा नह कयो वेंदो आई जी सिंध पूलिस जे आफिस में हिकु सेल कायम कयो ऐं इन जी ओज सा मिली अंगनि अखरनि जी भेटि कयो, नोकरयूंनि में पंज सेकिडो कोटा अकलियतिनि खे दि॒यो असा बि॒हर बी॒ टीन महिनिन में इंदासी तबधीली अचण घुर्जे। इजलास में कारो कारी बाबति रियाज फतियाना चयो तह सिंध पूलिस हे सुठो अमल कयो आहे जो 1213 सेल खोलयो आहे। सिंध सरकार खे घुर्जे तह कारो कारी जे खातमे लाई मजहबी अग॒वान आलिमनि साणु राबतो कयो वञे। तालिमि अदारनि में कारो कारी खे निसाब में शामिल कयो वञे ऐं इन मूहिम में सिविल सोसाईटी खे भी शामिल कयो वञे, मिडिया खां मदद वरती वञे तह जिअ मिडीया जे खबरूनि जो नोटिस संसद ऐं अदालत वठनि। असीं यूं ऐन डी पी जा भी शुकरगुजर आहियूं जे हो कारो कारी जे खातमे लाई कम करे पई । हिन ऐसट्डिंग कमीटी खे कारो कारी ते गण॒ती आहे ऐं सिंध हकूमत खे शिफारिश थी करे तह इन मसले खे हल करे। सिंध जे जेलनि बाबति रियाज फातियाना खाते जे सेक्रेटरी अली हसन बरोही जरिऐ सिंध हकूमत खे शिफारिश कई तह जेल मेमूअल में हिअर ई तबधीली कई वञे। कैदिनि खे फोन जी सहूलियत डि॒ञी वञे। नंढे डो॒हनि वारनि खे जमानत कराई वञे। जेलनि में सब-पोस्ट आफिस कायमि कराई वञे। जेलनि में अखबारनि जा इसटेंड लगाया वञिनि। अखबारनि के मालिकनि खे लिखित में दर्खासतयूं डि॒नियूं वञिनि तह हो जेलनि में मूफ्त में अखबारु डे॒नि, जेलनि में रांदियूंनि जो बंदोबस्त कयो वञे, जेलनि में नंढयूं बेरेकनि में घणनि कैदियूंनि खे बंद करण वारो सिर्सलो बमद कयो वञे। हेपटाईटिस समेत सभिन बिमारियूंनि जी टेस्ट वरती वञे। जेलनि में वड॒यूं इसक्रिननि वारयूं टी वी लगा॒ऐ फिलमसूं डेखारयूं वञिनि। कैदिनि जा ऐकाउंट खोलया वञिनि जिअ संदनि मेहनत मजूरि जो मोआफजो ऐकाऊंट में जमा कराऐ सघजे। कैदिनि खे वकिलनि साण मिलण डि॒ञो वञे। कैदियूंनि जो नफसयाती माहिरनि खां पिणि ईलाज करायी वञे कैदिनि खे कट कार्ड डि॒ञो वञे जहिं में हिनिन जा तफसिल लिखयलि हूजिनि।

 

 

सिंध में हिंदुनि जो नह बंद थिंदड कहरु

  • खपरे (सिंध) में खंभी वयलि हिंदु वाणियनि जा आजादीअ लाई अर्तवार ताईं पूलिस खे महूलत, रथयलि धर्नो मूतलवी, बू॒ख लडताल
  • डा. वासुदेव ऐं वेपारी सेहूमल खे 6 दि॒हनि गुजरी वढण जे वावजूद पलिस आजाद किन कराऐ सघी
  • हिंदुनि जी आजादीअ लाई ऐस पी पारां जोडायलि टिम भी कामयाबी कोन हासिल करे सघी।
  • डी आई जी मिरपूर खास जी खातरी बैदि महूलत आर्तवार ताई वधाई वई। 4 लकाकनि जी आलमाणी बू॒ख हडताल
  • बार्लटर के सियासी ताकत जे जोर ते डो॒हारी खिलाफ कार्वाही रोके पलिस वडे॒रनि सां डील में पूरी आहे।
  • डा. वासुदेव ऐं वेपारी सेहूमल जेकरि आर्तवार ताईं आजाद नह थिया तह सोमरअ खां धर्नो – हिंदु पंचायत